انتشارات بین المللی ماهر پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر 2 پیاپی 4 1404 04 01 Designing a Conceptual Model of Emotional Exhaustion Caused by Continuous Presence on Social Media طراحی مدل مفهومی فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی 1 13 10.61838/987846 FA هانیه موسویان گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران شهرام جعفریان گروه روان‌شناسی شناختی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 1403 12 27 <p>This study aimed to develop a conceptual model of emotional exhaustion resulting from continuous presence on social media among adult users in Tehran. This qualitative study was conducted using thematic analysis. Participants were 21 active social media users in Tehran who were selected through purposive sampling with attention to diversity in gender, age, educational level, and patterns of social media use. Inclusion criteria included daily and continuous social media use and the subjective experience of fatigue, psychological pressure, emotional depletion, or reduced emotional energy after using social networking platforms. Data were collected through in-depth semi-structured interviews, and interviewing continued until theoretical saturation was reached. All interviews were transcribed verbatim and analyzed using NVivo software through a systematic process of coding, theme development, theme review, and conceptual integration. Data analysis led to the identification of five main themes: cognitive and emotional overload, social comparison and evaluation anxiety, compulsive connectivity and fear of missing out, erosion of boundaries between online and offline life, and defensive withdrawal accompanied by digital ambivalence. The proposed conceptual model indicated that social media-related emotional exhaustion emerges from the interaction of platform stimuli, relational pressures, continuous information processing, self-monitoring, social comparison, and difficulty disconnecting. Reported consequences included irritability, reduced concentration, communication fatigue, sleep disturbance, emotional emptiness, and intermittent intentions to reduce or discontinue social media use. Emotional exhaustion associated with continuous social media presence is a multidimensional phenomenon that cannot be explained merely by screen time. Rather, it depends on the quality of users’ exposure to information, relationships, comparisons, response expectations, and psychological boundaries. The proposed model may provide a useful basis for designing interventions focused on digital literacy, emotional self-regulation, and healthy online engagement.</p> <p>هدف پژوهش حاضر طراحی مدل مفهومی فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی بر اساس تجربه زیسته کاربران بزرگسال شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ کاربر فعال شبکه‌های اجتماعی در شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع جنسیت، سن، وضعیت تحصیلی و نوع استفاده از شبکه‌های اجتماعی انتخاب شدند. معیار ورود، استفاده روزانه و مداوم از شبکه‌های اجتماعی و تجربه ذهنی خستگی، فشار روانی، دلزدگی یا کاهش انرژی هیجانی پس از استفاده بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. متن مصاحبه‌ها واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون کدگذاری شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: اضافه‌بار شناختی و هیجانی، مقایسه اجتماعی و اضطراب ارزیابی، اجبار به اتصال و ترس از جا ماندن، فرسایش مرزهای زندگی آنلاین و آفلاین، و کناره‌گیری دفاعی همراه با دوسوگرایی دیجیتال. مدل مفهومی نشان داد که فرسودگی هیجانی در شبکه‌های اجتماعی حاصل تعامل میان محرک‌های پلتفرمی، فشارهای ارتباطی، پردازش مداوم اطلاعات، خودنظارتی، مقایسه اجتماعی و ناتوانی در قطع اتصال است. پیامدهای تجربه‌شده شامل تحریک‌پذیری، کاهش تمرکز، بی‌انگیزگی ارتباطی، اختلال خواب، احساس تهی‌شدگی و تمایل متناوب به حذف یا کاهش استفاده بود. فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی پدیده‌ای چندبعدی است که صرفاً با مدت‌زمان استفاده تبیین نمی‌شود، بلکه به کیفیت مواجهه کاربر با اطلاعات، روابط، مقایسه‌ها، انتظارات پاسخ‌گویی و مرزهای روان‌شناختی وابسته است. مدل پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات سواد دیجیتال، خودتنظیمی هیجانی و مدیریت سالم حضور آنلاین باشد.</p> Emotional exhaustion Social media Social media fatigue Thematic analysis Information overload Fear of missing out فرسودگی هیجانی شبکه‌های اجتماعی خستگی شبکه‌های اجتماعی تحلیل مضمون اضافه‌بار اطلاعاتی ترس از جا ماندن https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/download/13/12