انتشارات بین المللی ماهر پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر 1 پیاپی 1 1403 07 01 Exploring the Process of Negative Self-Concept Formation among Adolescents with a History of Chronic Social Rejection واکاوی فرایند شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن 1 12 10.61838/564845 FA امیر حسینی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران مریم احمدی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 1403 05 08 <p>The present study aimed to explore the process through which negative self-concept is formed among adolescents with a history of chronic social rejection. This qualitative study was conducted using a grounded theory design. The research population consisted of adolescents aged 13 to 18 years in Tehran who reported repeated and persistent experiences of social rejection, peer exclusion, being ignored, relational marginalization, or stigmatizing peer labels. Sampling began purposively and continued through theoretical sampling until theoretical saturation was achieved. A total of 24 adolescents, including 13 girls and 11 boys, participated in the study. Data were collected exclusively through in-depth semi-structured interviews. Each interview lasted between 45 and 75 minutes and was audio-recorded after obtaining informed consent from both adolescents and their parents. The interviews were transcribed verbatim and analyzed through open, axial, and selective coding with the assistance of NVivo software. To enhance trustworthiness, member checking, peer debriefing, analytic memo writing, and constant comparison were used throughout the research process. The analysis indicated that the formation of negative self-concept among socially rejected adolescents is a gradual, relational, and recursive process. Five main categories emerged from the data: accumulated experiences of rejection and social labeling, internalization of others’ negative messages, sensitivity to evaluation and anticipation of rejection, maladaptive defensive strategies, and consolidation of a devalued identity. The findings suggested that adolescents initially experience rejection as an external interpersonal event; however, when rejection becomes chronic, they begin to interpret it as evidence of personal defectiveness or unworthiness. Participants’ narratives showed that many described themselves as “unwanted,” “invisible,” “unlovable,” or “problematic.” The findings demonstrate that negative self-concept among adolescents with chronic social rejection is not merely the result of individual vulnerability or low self-esteem. Rather, it emerges from the ongoing interaction between repeated rejection experiences, cognitive interpretations, emotions such as shame and fear, and avoidance-based coping strategies. Therefore, clinical and school-based interventions should simultaneously target self-narrative reconstruction, rejection sensitivity, social belonging, and peer-group interaction patterns.</p> <p>هدف پژوهش حاضر واکاوی فرایند شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح داده‌بنیاد انجام شد. جامعه پژوهش شامل نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله شهر تهران بود که تجربه مکرر و پایدار طرد اجتماعی، کنارگذاری از گروه همسالان، نادیده‌گرفته‌شدن یا برچسب‌زنی اجتماعی را گزارش کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند آغاز شد و سپس با نمونه‌گیری نظری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۲۴ نوجوان، شامل ۱۳ دختر و ۱۱ پسر، در پژوهش شرکت کردند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه طول کشید و با رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان و والدین آنان ضبط و سپس واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با کمک نرم‌افزار NVivo انجام گرفت. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتای پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد که شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان طردشده فرایندی تدریجی، رابطه‌ای و بازگشتی است. پنج مقوله اصلی استخراج شد: تجربه انباشتی طرد و برچسب‌زنی اجتماعی، درونی‌سازی پیام‌های منفی دیگران، حساسیت به ارزیابی و پیش‌بینی طرد، راهبردهای دفاعی ناسازگار و تثبیت هویت کم‌ارزش. یافته‌ها نشان دادند که نوجوانان ابتدا طرد را به‌عنوان رویدادی بیرونی تجربه می‌کنند، اما در اثر تکرار، آن را به نشانه‌ای درباره ارزشمندی شخصی خود تبدیل می‌کنند. نقل‌قول‌های شرکت‌کنندگان نشان داد که بسیاری از آنان خود را «اضافی»، «دوست‌نداشتنی»، «نامرئی» یا «مشکل‌دار» توصیف می‌کردند. نتایج نشان داد که خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن صرفاً پیامد ضعف فردی یا پایین‌بودن عزت‌نفس نیست، بلکه محصول تعامل مستمر میان تجربه‌های طرد، تفسیرهای شناختی، هیجان‌های شرم و ترس، و راهبردهای اجتنابی است. بر این اساس، مداخلات مدرسه‌محور و بالینی باید هم‌زمان بر بازسازی روایت خود، کاهش حساسیت به طرد، تقویت تعلق اجتماعی و اصلاح الگوهای تعاملی گروه همسالان تمرکز کنند.</p> https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/download/14/13