فرایند داوری همتا
پژوهشهای رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر از فرایند داوری همتای دوسو ناشناس برای ارزیابی مقالات استفاده میکند. در این فرایند، نام و مشخصات نویسندگان برای داوران و نام و مشخصات داوران برای نویسندگان محرمانه باقی میماند. این شیوه با هدف افزایش بیطرفی، کاهش سوگیری، تقویت عدالت علمی و تمرکز بر کیفیت واقعی اثر علمی اجرا میشود.
پس از ارسال مقاله، ابتدا دبیرخانه نشریه یا دبیر تخصصی مقاله را از نظر کاملبودن فایلها، رعایت شیوهنامه نگارش، تناسب موضوع با اهداف و دامنه نشریه، ساختار علمی، کیفیت اولیه نگارش، رعایت اصول اخلاقی و الزامات فنی بررسی میکند. در همین مرحله ممکن است مقاله از نظر همانندی نیز با استفاده از iThenticate بررسی شود.
اگر مقاله از نظر موضوعی خارج از دامنه نشریه باشد، ساختار علمی لازم را نداشته باشد، ناقص ارسال شده باشد، از نظر اخلاق پژوهش دارای ابهام جدی باشد، یا از ابتدا با استانداردهای علمی نشریه فاصله قابل توجهی داشته باشد، ممکن است بدون ارسال به داوری رد شود. این تصمیم برای حفظ زمان نویسندگان، داوران و هیئت تحریریه و همچنین حفظ کیفیت علمی نشریه اتخاذ میشود.
در صورت عبور مقاله از مرحله بررسی اولیه، مقاله به دبیر یا دبیر تخصصی مرتبط ارجاع میشود. دبیر مقاله، داوران مناسب را بر اساس تخصص علمی، تجربه پژوهشی، آشنایی با روششناسی مربوط، سابقه انتشار و نبود تعارض منافع انتخاب میکند. هر مقاله معمولاً برای دو یا سه داور متخصص ارسال میشود.
داوران مقاله را از جنبههای مختلف بررسی میکنند. این جنبهها شامل اصالت موضوع، اهمیت مسئله پژوهش، انسجام مبانی نظری، کیفیت مرور پیشینه، روش پژوهش، جامعه و نمونه، ابزارهای سنجش، اعتبار و پایایی دادهها، روش تحلیل، رعایت ملاحظات اخلاقی، تفسیر یافتهها، تناسب بحث با نتایج، کیفیت نتیجهگیری، محدودیتها، پیشنهادها، کیفیت جداول و شکلها، دقت ارجاعدهی و وضوح نگارش علمی است.
داوران پس از بررسی مقاله، یکی از پیشنهادهای معمول را ارائه میکنند: پذیرش، پذیرش با اصلاحات جزئی، اصلاحات اساسی و بررسی مجدد، ارسال مجدد پس از بازنگری گسترده، یا رد مقاله. نظر داوران برای تصمیمگیری علمی بسیار مهم است، اما تصمیم نهایی بر عهده سردبیر یا هیئت تحریریه است. سردبیر با توجه به گزارش داوران، کیفیت مقاله، پاسخ نویسندگان، اولویتهای علمی نشریه و معیارهای انتشار تصمیم نهایی را اتخاذ میکند.
در صورت درخواست اصلاحات، نویسندگان موظفاند به تمام نکات داوران و دبیر مقاله با دقت، احترام و شفافیت پاسخ دهند. نسخه اصلاحشده مقاله باید همراه با نامه پاسخ به داوران ارسال شود. در این نامه، نویسندگان باید توضیح دهند که هر نظر داور چگونه در متن مقاله اعمال شده است. اگر نویسندگان با نظری موافق نیستند، باید دلیل علمی و منطقی خود را بهصورت محترمانه و مستدل بیان کنند.
در مواردی که اصلاحات اساسی درخواست شده باشد، نسخه اصلاحشده ممکن است دوباره برای داوران ارسال شود. گاهی نیز دبیر مقاله بر اساس کیفیت اصلاحات و پاسخ نویسندگان تصمیم میگیرد بدون ارسال مجدد به داور، تصمیم نهایی را اعلام کند. تعداد دورهای داوری به میزان اصلاحات، کیفیت پاسخ نویسندگان و نظر دبیر بستگی دارد.
نشریه تلاش میکند فرایند ارسال تا انتشار را در بازه تقریبی هشت هفته مدیریت کند. این بازه شامل بررسی اولیه، انتخاب داوران، داوری، اصلاحات نویسندگان، تصمیم نهایی، ویرایش، آمادهسازی نسخه نهایی، صفحهآرایی و انتشار است. با این حال، این زمان ممکن است در برخی موارد به دلیل تأخیر در دریافت نظرات داوران، نیاز به اصلاحات گسترده یا تأخیر نویسندگان در ارسال نسخه اصلاحشده افزایش یابد.
داوران موظفاند مقاله را محرمانه تلقی کنند و از محتوای منتشرنشده آن برای منافع شخصی، پژوهشی یا حرفهای خود استفاده نکنند. همچنین داوران باید هرگونه تعارض منافع احتمالی را به نشریه اعلام کنند. داوری باید منصفانه، علمی، مستند، محترمانه و سازنده باشد و از هرگونه نقد شخصی یا غیرعلمی پرهیز شود.
سردبیر و اعضای هیئت تحریریه مسئول حفظ عدالت، محرمانگی، کیفیت علمی و سلامت فرایند داوری هستند. تصمیمات editorial نباید تحت تأثیر ملیت، جنسیت، وابستگی سازمانی، دیدگاه سیاسی، مذهب، قومیت یا ویژگیهای شخصی نویسندگان قرار گیرد. معیار اصلی تصمیمگیری، کیفیت علمی مقاله و تناسب آن با اهداف و دامنه نشریه است.
نویسندگان نیز مسئول رعایت اصول اخلاق پژوهش و نشر هستند. در پژوهشهایی که با مشارکت انسان انجام شدهاند، لازم است ملاحظاتی مانند رضایت آگاهانه، محرمانگی اطلاعات، رعایت حقوق شرکتکنندگان، دریافت مجوز اخلاقی در صورت ضرورت، و گزارش شفاف روش اجرا رعایت شود. در مطالعات بالینی و مداخلهای، توضیح دقیق معیارهای ورود و خروج، فرایند نمونهگیری، ملاحظات اخلاقی، نحوه اجرای مداخله و روش ارزیابی پیامدها ضروری است.
فرایند داوری در این نشریه صرفاً ابزاری برای پذیرش یا رد مقاله نیست؛ بلکه بخشی از فرایند ارتقای کیفیت علمی آثار محسوب میشود. نشریه باور دارد که داوری دقیق، منصفانه و سازنده میتواند به بهبود مقاله، تقویت استدلال علمی، افزایش شفافیت روششناختی و ارتقای ارزش پژوهش برای جامعه علمی کمک کند.
