واکاوی عوامل هیجانی و شناختی مؤثر بر رفتارهای کنترل‌گرانه در روابط عاشقانه

نویسندگان

  • کیان کریمیان گروه روان‌شناسی سلامت، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

DOI::

https://doi.org/10.61838/894135

کلمات کلیدی:

رفتار کنترل‌گرانه, روابط عاشقانه, دلبستگی ناایمن, حسادت شناختی, تنظیم هیجان, تحلیل مضمون

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی عوامل هیجانی و شناختی مؤثر بر شکل‌گیری و تداوم رفتارهای کنترل‌گرانه در روابط عاشقانه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از زنان و مردان ۲۲ تا ۳۸ ساله ساکن تهران بودند که تجربه روابط عاشقانه همراه با رفتارهای کنترل‌گرانه، از سوی خود یا شریک عاطفی، را گزارش کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند آغاز شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید و پس از کسب رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و ناشناس‌سازی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی مضامین، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش انجام گرفت. تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی منجر شد: ناایمنی دلبستگی و ترس از رهاشدگی، حسادت شناختی و تفسیر تهدیدمحور، ناتوانی در تنظیم هیجان و تحمل ابهام، و باورهای مالکانه درباره عشق و صمیمیت. مشارکت‌کنندگان رفتارهایی مانند بررسی تلفن همراه، درخواست گزارش مداوم، محدودسازی ارتباطات اجتماعی، حساسیت شدید به تأخیر در پاسخ‌گویی و تفسیرهای بدبینانه از استقلال شریک را گزارش کردند. یافته‌ها نشان داد که رفتار کنترل‌گرانه معمولاً نه به‌صورت ناگهانی، بلکه در قالب چرخه‌ای تدریجی از اضطراب، شک، وارسی، اطمینان‌خواهی موقت و بازگشت دوباره نگرانی تجربه می‌شود. نتایج نشان داد رفتارهای کنترل‌گرانه در روابط عاشقانه از تعامل پیچیده هیجان‌های تهدیدمحور، طرح‌واره‌های شناختی ناایمن، الگوهای دلبستگی اضطرابی و باورهای فرهنگی ـ رابطه‌ای درباره مالکیت و تعهد شکل می‌گیرند. مداخلات زوج‌درمانی و مشاوره رابطه باید علاوه بر مهارت‌های ارتباطی، بر تنظیم هیجان، بازسازی شناختی، مرزبندی سالم، سواد رابطه‌ای و تفکیک مراقبت از کنترل تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Gilbert, P. (2000). The relationship of shame, social anxiety and depression: The role of the evaluation of social rank. Clinical Psychology & Psychotherapy, 7(3), 174–189. https://doi.org/10.1002/1099-0879(200007)7:3<174::AID-CPP236>3.0.CO;2-U

Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the management of spoiled identity. Prentice-Hall.

Hunger, J. M., Major, B., Blodorn, A., & Miller, C. T. (2015). Weighed down by stigma: How weight-based social identity threat contributes to weight gain and poor health. Social and Personality Psychology Compass, 9(6), 255–268. https://doi.org/10.1111/spc3.12172

Kirk, S. F. L., Price, S. L., Penney, T. L., Rehman, L., Lyons, R. F., Piccinini-Vallis, H., Vallis, T. M., Curran, J., & Aston, M. (2014). Blame, shame, and lack of support: A multilevel study on obesity management. Qualitative Health Research, 24(6), 790–800. https://doi.org/10.1177/1049732314529667

Pearl, R. L., & Puhl, R. M. (2018). Weight bias internalization and health: A systematic review. Obesity Reviews, 19(8), 1141–1163. https://doi.org/10.1111/obr.12701

Puhl, R. M., & Heuer, C. A. (2009). The stigma of obesity: A review and update. Obesity, 17(5), 941–964. https://doi.org/10.1038/oby.2008.636

Puhl, R. M., & Heuer, C. A. (2010). Obesity stigma: Important considerations for public health. American Journal of Public Health, 100(6), 1019–1028. https://doi.org/10.2105/AJPH.2009.159491

Puhl, R. M., & Suh, Y. (2015). Health consequences of weight stigma: Implications for obesity prevention and treatment. Current Obesity Reports, 4, 182–190. https://doi.org/10.1007/s13679-015-0153-z

Rubino, F., Puhl, R. M., Cummings, D. E., Eckel, R. H., Ryan, D. H., Mechanick, J. I., Nadglowski, J., Salas, X. R., Schauer, P. R., Twenefour, D., Apovian, C. M., Aronne, L. J., Batterham, R. L., Berthoud, H. R., Boza, C., Busetto, L., Dicker, D., De Groot, M., Eisenberg, D., ... Dixon, J. B. (2020). Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nature Medicine, 26, 485–497. https://doi.org/10.1038/s41591-020-0803-x

Tangney, J. P., & Dearing, R. L. (2002). Shame and guilt. Guilford Press.

Tomiyama, A. J. (2014). Weight stigma is stressful: A review of evidence for the cyclic obesity/weight-based stigma model. Appetite, 82, 8–15. https://doi.org/10.1016/j.appet.2014.06.108

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

کریمیان ک. (1404). واکاوی عوامل هیجانی و شناختی مؤثر بر رفتارهای کنترل‌گرانه در روابط عاشقانه. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 2(2)، 1-12. https://doi.org/10.61838/894135