اصول اخلاقی
نشریه پژوهشهای رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر به رعایت بالاترین استانداردهای اخلاق نشر، صداقت علمی، شفافیت پژوهشی، امانتداری دانشگاهی و مسئولیتپذیری در فرایند انتشار آثار علمی پایبند است. این نشریه بهعنوان یک نشریه علمی، تخصصی، دسترسی آزاد و داوریشده در حوزههای روانشناسی رفتاری، روانشناسی بالینی، رواندرمانی، مشاوره، سلامت روان و مطالعات معاصر روانشناسی، خود را موظف میداند از اعتبار ادبیات علمی، حقوق پژوهشگران، حقوق شرکتکنندگان پژوهش، استقلال داوری و سلامت فرایند انتشار حمایت کند.
تمام مقالات ارسالی به نشریه باید اصیل، معتبر، دقیق، اخلاقمدار، شفاف و مبتنی بر اصول پذیرفتهشده پژوهش علمی باشند. پذیرش مقاله در نشریه صرفاً بر اساس کیفیت علمی، اصالت موضوع، استحکام روششناسی، دقت تحلیل، ارزش نظری یا کاربردی، تناسب با اهداف و دامنه نشریه، رعایت اصول اخلاق پژوهش و کیفیت نگارش علمی انجام میشود. وابستگی سازمانی نویسندگان، جایگاه علمی، ملیت، جنسیت، دیدگاه شخصی، گرایش فکری یا هر عامل غیرعلمی دیگر نباید در تصمیمگیری درباره مقاله تأثیرگذار باشد.
فرایند نشر علمی باید بر پایه صداقت، شفافیت، بیطرفی، محرمانگی، پاسخگویی و احترام به حقوق تمامی افراد درگیر در پژوهش و انتشار بنا شود. هرگونه سوءرفتار پژوهشی یا نشر، از جمله سرقت علمی، جعل داده، تحریف داده، انتشار تکراری، ارسال همزمان مقاله به چند نشریه، نویسندگی صوری، حذف نام افراد واجد شرایط نویسندگی، دستکاری ارجاعات، گزارشدهی گزینشی، نقض محرمانگی، سوءاستفاده از فرایند داوری یا هر رفتار مغایر با اصول علمی و اخلاقی، از نظر نشریه غیرقابل پذیرش است.
نشریه از فرایند داوری همتای دوسو ناشناس استفاده میکند. در این فرایند، هویت نویسندگان برای داوران و هویت داوران برای نویسندگان پنهان میماند تا ارزیابی مقاله تا حد امکان بر پایه کیفیت علمی اثر و نه ویژگیهای فردی یا سازمانی انجام شود. هر مقاله معمولاً توسط دو یا سه داور متخصص بررسی میشود و تصمیم نهایی با توجه به نظر داوران، ارزیابی دبیر یا دبیر تخصصی، نظر سردبیر و معیارهای علمی و اخلاقی نشریه اتخاذ میگردد.
نشریه متعهد است هرگونه نگرانی اخلاقی را با دقت، انصاف و محرمانگی بررسی کند. در صورتی که پیش از انتشار، هنگام داوری، پس از پذیرش یا پس از انتشار مقاله، مسئلهای اخلاقی مطرح شود، دبیر، سردبیر یا هیئت تحریریه میتوانند حسب مورد از نویسندگان توضیح بخواهند، مستندات تکمیلی درخواست کنند، فرایند داوری را متوقف سازند، مقاله را رد کنند، اصلاحیه منتشر کنند، اعلام نگرانی صادر کنند یا در موارد جدیتر، مقاله منتشرشده را پس بگیرند.
مسئولیتهای نویسندگان
نویسندگان مسئول اصلی صحت، اصالت، شفافیت و اخلاقیبودن مقاله ارسالی هستند. ارسال مقاله به پژوهشهای رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر به این معناست که نویسندگان تأیید میکنند اثر ارسالی حاصل کار علمی خود آنان است، قبلاً در نشریه دیگری منتشر نشده، همزمان برای نشریه دیگری ارسال نشده و ناقض حقوق اشخاص، سازمانها یا منابع دیگر نیست.
نویسندگان باید پژوهش خود را بهصورت صادقانه و دقیق گزارش کنند. دادهها، یافتهها، تحلیلها و نتایج نباید جعل، تحریف، گزینشی یا گمراهکننده باشند. مقاله باید به اندازه کافی اطلاعات درباره مسئله پژوهش، مبانی نظری، روش اجرا، جامعه و نمونه، ابزارها، شیوه گردآوری دادهها، روش تحلیل، یافتهها، محدودیتها و نتیجهگیری ارائه دهد تا خوانندگان و داوران بتوانند اعتبار علمی پژوهش را ارزیابی کنند.
نویسندگان باید از اغراق در تفسیر یافتهها خودداری کنند. نتیجهگیری مقاله باید بر اساس دادهها و تحلیلهای ارائهشده باشد و نباید فراتر از شواهد پژوهش ادعا کند. در پژوهشهای بالینی و مداخلهای، نویسندگان باید با احتیاط درباره اثربخشی درمان یا مداخله سخن بگویند و محدودیتهایی مانند حجم نمونه، نبود تصادفیسازی، نبود گروه کنترل، کوتاهبودن دوره پیگیری، محدودیت ابزارها یا قابلیت تعمیم محدود یافتهها را گزارش کنند.
نویسندگان موظفاند تمام منابع مورد استفاده را بهدرستی ذکر کنند. هرگونه استفاده از ایدهها، نظریهها، دادهها، ابزارها، جداول، تصاویر، نمودارها، عبارات یا متون دیگران باید همراه با ارجاع مناسب باشد. نقلقول مستقیم باید بهروشنی مشخص و مستند شود و بازنویسی مطالب دیگران نیز نیازمند ارجاع است. نادیدهگرفتن حقوق فکری دیگران میتواند مصداق سرقت علمی باشد.
نویسندگان باید اطمینان حاصل کنند که فهرست نویسندگان مقاله دقیق و منصفانه است. تنها افرادی باید بهعنوان نویسنده درج شوند که سهم علمی معنادار در طراحی پژوهش، گردآوری دادهها، تحلیل دادهها، تفسیر یافتهها، نگارش مقاله یا بازنگری علمی محتوای مقاله داشتهاند. افرادی که نقش حمایتی، اجرایی، اداری، فنی یا مشورتی محدود داشتهاند، اما معیارهای نویسندگی را ندارند، میتوانند با اجازه خودشان در بخش سپاسگزاری ذکر شوند.
نویسنده مسئول وظیفه دارد ارتباط میان نشریه و سایر نویسندگان را در تمام مراحل ارسال، داوری، اصلاح، پذیرش و انتشار مدیریت کند. نویسنده مسئول باید اطمینان حاصل کند که تمام نویسندگان نسخه نهایی مقاله را دیده و تأیید کردهاند، با ارسال مقاله به نشریه موافق هستند، از تصمیمات دبیر و سردبیر آگاه میشوند و درباره تغییرات مهم مقاله مطلع میگردند.
نویسندگان باید هرگونه تعارض منافع واقعی، احتمالی یا ادراکشده را اعلام کنند. تعارض منافع ممکن است مالی، شغلی، سازمانی، دانشگاهی، شخصی، فکری یا حرفهای باشد. وجود تعارض منافع الزاماً به معنای رد مقاله نیست، اما پنهانکردن آن میتواند نقض اخلاق نشر محسوب شود. شفافیت در اعلام تعارض منافع به خوانندگان و دبیران کمک میکند یافتهها را با آگاهی بیشتری ارزیابی کنند.
نویسندگان باید منابع مالی و حمایتی پژوهش را اعلام کنند. اگر پژوهش از حمایت مالی، سازمانی، دانشگاهی یا نهادی برخوردار بوده است، باید نام حامی و نقش احتمالی آن در طراحی مطالعه، گردآوری دادهها، تحلیل، تفسیر یا نگارش مقاله بیان شود. اگر پژوهش هیچ حمایت مالی دریافت نکرده است، این موضوع نیز باید بهصورت روشن ذکر شود.
نویسندگان باید اسناد و دادههای اصلی پژوهش، از جمله دادههای خام، خروجی تحلیلها، مجوز اخلاق، فرمهای رضایت آگاهانه و سایر مستندات مرتبط را برای مدت معقولی پس از انتشار نگهداری کنند. در صورت بروز ابهام علمی یا اخلاقی، نشریه میتواند از نویسندگان بخواهد مستندات لازم را برای بررسی دقیقتر ارائه دهند.
اصالت اثر و سرقت علمی
تمام مقالات ارسالی به نشریه باید اصیل باشند. سرقت علمی در هر شکل و سطحی از نظر نشریه غیرقابل پذیرش است. سرقت علمی میتواند شامل کپیبرداری مستقیم از متن دیگران بدون ارجاع، بازنویسی سطحی مطالب دیگران، استفاده از ایدهها یا دادههای دیگران بدون ذکر منبع، استفاده از تصاویر یا جداول بدون اجازه یا ارجاع، ترجمه بدون ذکر منبع، یا معرفی اثر دیگران بهعنوان اثر خود باشد.
نشریه از نرمافزار iThenticate برای بررسی همانندی متون استفاده میکند. گزارش همانندجویی توسط دبیرخانه، دبیر، سردبیر یا اعضای هیئت تحریریه بررسی میشود. تصمیمگیری درباره سرقت علمی صرفاً بر اساس درصد همانندی انجام نمیشود، بلکه ماهیت، محل، گستره و نوع همانندی نیز اهمیت دارد. ممکن است برخی همانندیها مربوط به اصطلاحات رایج علمی، عبارتهای استاندارد روششناختی، نام ابزارها، نام سازمانها، فهرست منابع یا نقلقولهای صحیح باشند و الزاماً تخلف محسوب نشوند.
با این حال، همانندی گسترده، کپیبرداری بدون ارجاع، بازنویسی نزدیک به متن اصلی، استفاده از ساختار استدلالی دیگران بدون ارجاع، یا تکرار بخشهای قابل توجه از آثار منتشرشده، میتواند موجب رد مقاله یا بررسی اخلاقی شود. نویسندگان باید پیش از ارسال مقاله، متن خود را با دقت بررسی کرده و از اصالت کامل آن اطمینان حاصل کنند.
خودسرقت علمی یا استفاده مجدد غیرشفاف از آثار قبلی نویسنده نیز از نظر نشریه مسئلهای جدی است. نویسندگان میتوانند بر پایه پژوهشهای قبلی خود کار کنند، اما باید به آن آثار ارجاع دهند و توضیح دهند که مقاله جدید چه افزوده علمی، داده تازه، تحلیل جدید یا چارچوب نظری متفاوتی ارائه میکند. تکرار وسیع مطالب قبلی بدون ارجاع و بدون نوآوری علمی قابل قبول نیست.
اگر سرقت علمی یا همانندی غیرمجاز پیش از انتشار شناسایی شود، نشریه میتواند مقاله را برای توضیح یا اصلاح به نویسندگان بازگرداند، آن را رد کند یا موضوع را برای بررسی بیشتر به سردبیر و هیئت تحریریه ارجاع دهد. اگر تخلف پس از انتشار مشخص شود، نشریه میتواند بسته به شدت موضوع، اصلاحیه، اعلام نگرانی یا بیانیه پسگیری مقاله منتشر کند.
ارسال همزمان و انتشار تکراری
نویسندگان نباید یک مقاله را بهطور همزمان برای بیش از یک نشریه ارسال کنند. ارسال همزمان با اصول اخلاق نشر ناسازگار است؛ زیرا موجب اتلاف وقت دبیران، داوران و منابع علمی میشود و ممکن است به انتشار تکراری یا ایجاد ابهام در سابقه علمی اثر منجر گردد.
مقالهای که قبلاً بهصورت کامل یا در شکل بسیار مشابه در نشریه دیگری منتشر شده است، نباید به نشریه ارسال شود. انتشار تکراری زمانی رخ میدهد که نویسندگان دادهها، تحلیلها، یافتهها یا متن مشابهی را بدون اعلام قبلی و بدون ارجاع مناسب در چند منبع منتشر کنند. این کار میتواند تصویری نادرست از حجم شواهد علمی ایجاد کند و موجب افزایش غیرواقعی تعداد انتشارات شود.
اگر مقاله بر پایه پایاننامه، رساله، گزارش پژوهشی، مقاله کنفرانسی، پیشچاپ یا دادههای قبلاً استفادهشده تدوین شده است، نویسندگان باید این موضوع را هنگام ارسال مقاله بهروشنی اعلام کنند. دبیر و سردبیر بررسی خواهند کرد که آیا مقاله ارسالی دارای نوآوری و ارزش علمی کافی برای انتشار مستقل است یا خیر.
تقسیم غیرضروری یک پژوهش به چند مقاله کوچک و همپوشان، که گاه با عنوان انتشار سالامی شناخته میشود، از نظر نشریه قابل قبول نیست؛ مگر آنکه هر مقاله دارای سؤال پژوهشی مستقل، تحلیل مشخص، مبانی نظری جداگانه و سهم علمی معنادار باشد. در صورت استفاده از یک مجموعه داده در چند مقاله، نویسندگان باید رابطه میان مقالات را شفاف بیان کنند.
سلامت دادهها، جعل و تحریف
نشریه بر گزارش صادقانه و دقیق دادهها تأکید دارد. جعل داده و تحریف داده از جدیترین مصادیق سوءرفتار پژوهشی هستند و با اصول علمی و اخلاقی نشریه کاملاً مغایرت دارند.
جعل داده به معنای ساختن دادهها، پاسخها، مشاهدهها، مصاحبهها، آزمونها، نمونهها یا نتایجی است که در واقع وجود نداشتهاند. تحریف داده به معنای دستکاری مواد پژوهش، روش اجرا، دادهها، تصاویر، تحلیلها یا نتایج بهگونهای است که واقعیت پژوهش را نادرست نشان دهد. هر دو رفتار، اعتبار علمی پژوهش و اعتماد جامعه علمی را مخدوش میکنند.
نویسندگان نباید دادهها را بهصورت گزینشی گزارش کنند یا یافتههایی را که با فرضیهها همسو نیستند، بدون دلیل علمی حذف نمایند. روشهای حذف داده، مدیریت دادههای گمشده، تبدیل دادهها، تحلیلهای فرعی، تغییر در طرح تحلیل و هرگونه تصمیم آماری مهم باید بهروشنی گزارش شود.
جداول، نمودارها، شکلها و تصاویر باید دادهها را بهدرستی نمایش دهند. دستکاری تصاویر، نمودارها یا خروجیهای آماری بهگونهای که تفسیر خواننده را گمراه کند، غیرقابل قبول است. اگر تصویر یا نموداری برای وضوح بیشتر ویرایش شده است، این ویرایش نباید ماهیت داده را تغییر دهد.
در صورت وجود نگرانی درباره سلامت دادهها، نشریه میتواند از نویسندگان بخواهد دادههای خام، خروجیهای آماری، فایلهای تحلیل، مستندات اخلاقی یا توضیحات روششناختی بیشتری ارائه کنند. خودداری از ارائه توضیح منطقی یا مستندات کافی ممکن است به رد مقاله، توقف فرایند انتشار یا اقدام اصلاحی پس از انتشار منجر شود.
نویسندگی و مشارکت علمی
نویسندگی باید بر پایه مشارکت علمی واقعی باشد. نام افرادی باید در فهرست نویسندگان درج شود که در تولید علمی مقاله سهم اساسی داشتهاند و بتوانند درباره بخشهای مرتبط با کار خود پاسخگو باشند. نویسندگان باید نسخه نهایی مقاله را تأیید کرده و مسئولیت محتوای آن را بپذیرند.
درج نام افراد بدون مشارکت علمی معنادار، از جمله نویسندگی افتخاری، نویسندگی هدیهای یا نویسندگی صوری، از نظر نشریه غیرقابل قبول است. همچنین حذف نام فردی که مشارکت علمی قابل توجه داشته است، مصداق نویسندگی پنهان یا نادیدهگرفتن حقوق علمی اوست.
ترتیب نویسندگان باید پیش از ارسال مقاله با توافق تمام نویسندگان تعیین شود. هرگونه درخواست برای افزودن، حذف یا جابهجایی نام نویسندگان پس از ارسال مقاله باید بهصورت کتبی توضیح داده شود و با رضایت تمام نویسندگان همراه باشد. نشریه میتواند برای هرگونه تغییر در فهرست نویسندگان، تأیید کتبی تمام نویسندگان را درخواست کند.
اختلافات مربوط به نویسندگی باید در وهله نخست توسط خود نویسندگان و در صورت نیاز از طریق نهاد دانشگاهی یا پژوهشی مربوط حل شود. نشریه ممکن است تا زمان رفع اختلاف نویسندگی، فرایند بررسی، پذیرش یا انتشار مقاله را متوقف کند.
تعارض منافع
تمام نویسندگان، داوران، دبیران و سردبیر باید هرگونه تعارض منافع واقعی، احتمالی یا ادراکشده را اعلام کنند. تعارض منافع زمانی رخ میدهد که منافع مالی، شخصی، حرفهای، سازمانی، علمی یا فکری بتواند بر قضاوت فرد اثر بگذارد یا چنین اثری را در نظر دیگران محتمل جلوه دهد.
نویسندگان باید هرگونه رابطه مالی، حمایتی، سازمانی، شغلی، مشاورهای، مالکیت فکری، ارتباط شخصی، رقابت علمی یا وابستگی نهادی مرتبط با پژوهش را اعلام کنند. اعلام تعارض منافع به معنای بیاعتباربودن پژوهش نیست، بلکه نشانه شفافیت و مسئولیتپذیری علمی است.
داوران باید در صورت وجود تعارض منافع از پذیرش داوری خودداری کنند. همکاری پژوهشی اخیر با نویسندگان، رقابت مستقیم علمی، رابطه شخصی، وابستگی سازمانی مشترک، منافع مالی یا پیشداوری شدید درباره موضوع مقاله میتواند مانع داوری بیطرفانه شود.
دبیران و سردبیر نیز نباید مقالهای را مدیریت کنند که در آن تعارض منافع دارند. در چنین مواردی، مقاله باید به دبیر یا عضو دیگری از هیئت تحریریه سپرده شود. تصمیمهای نشریه باید بر اساس کیفیت علمی و معیارهای اخلاقی باشد، نه منافع شخصی، سازمانی یا حرفهای.
تأیید اخلاقی پژوهشهای انسانی
بسیاری از پژوهشهای منتشرشده در حوزه روانشناسی رفتاری و بالینی با مشارکت انسان انجام میشوند. از اینرو، رعایت اصول اخلاق پژوهش انسانی برای نشریه اهمیت بنیادین دارد. پژوهشهایی که با شرکتکنندگان انسانی، مراجعان، بیماران، دانشآموزان، خانوادهها، گروههای آسیبپذیر یا دادههای شخصی سروکار دارند، باید مطابق اصول احترام به کرامت انسان، رضایت آگاهانه، محرمانگی، سودمندی، پرهیز از آسیب، عدالت و مشارکت داوطلبانه انجام شوند.
نویسندگان باید در مقاله ذکر کنند که پژوهش از کمیته اخلاق، هیئت بازبینی نهادی، کمیته اخلاق دانشگاه، کمیته اخلاق بیمارستان یا مرجع معتبر مشابه مجوز دریافت کرده است. نام مرجع تصویبکننده و در صورت وجود، کد یا شماره تصویب اخلاقی باید در مقاله ذکر شود.
اگر پژوهش از نظر مقررات نهادی یا ملی نیازمند دریافت مجوز رسمی اخلاق نبوده است، نویسندگان باید دلیل معافیت از بررسی اخلاقی را توضیح دهند. نبود مجوز اخلاقی تنها زمانی قابل پذیرش است که با مقررات نهاد پژوهشی و قوانین مربوط سازگار باشد و پژوهش خطر اخلاقی قابل توجهی برای شرکتکنندگان ایجاد نکرده باشد.
در پژوهشهای مربوط به گروههای آسیبپذیر، مانند کودکان، نوجوانان، افراد دارای اختلالات روانشناختی، بیماران، سالمندان، افراد دارای ناتوانی، بازماندگان تروما یا افرادی که تحت اقتدار سازمانی قرار دارند، باید ملاحظات حمایتی بیشتری رعایت شود. این ملاحظات میتواند شامل رضایت والدین یا سرپرستان، رضایت یا موافقت خود شرکتکننده، ارزیابی خطر، حفاظت از محرمانگی، امکان ارجاع درمانی و نظارت حرفهای باشد.
رضایت آگاهانه
نویسندگان باید پیش از گردآوری دادهها رضایت آگاهانه شرکتکنندگان را دریافت کرده باشند؛ مگر آنکه کمیته اخلاق با دلیل روشن، معافیت از رضایت آگاهانه را تأیید کرده باشد. رضایت آگاهانه به این معناست که شرکتکنندگان درباره هدف پژوهش، روش اجرا، مدت زمان مشارکت، خطرات احتمالی، منافع احتمالی، محرمانگی اطلاعات، داوطلبانهبودن مشارکت و حق خروج از پژوهش آگاهی کافی داشته باشند.
در مورد افراد نابالغ یا افرادی که توانایی قانونی یا شناختی کامل برای رضایت ندارند، باید رضایت از والدین، سرپرستان قانونی یا نمایندگان مجاز دریافت شود و در صورت امکان، موافقت خود فرد نیز اخذ گردد.
در مطالعات درمانی، مشاورهای، رواندرمانی، آموزشی یا مداخلهای، رضایت آگاهانه باید شامل توضیح ماهیت مداخله، تعداد و مدت جلسات، خطرات احتمالی، منافع احتمالی، محدودیتهای محرمانگی، نحوه استفاده از دادهها و حق انصراف باشد. شرکتکنندگان نباید درباره ماهیت اصلی مداخله یا هدف پژوهش گمراه شوند.
در پژوهشهایی که شامل مصاحبه، ضبط صوت، ضبط تصویر، عکس، گزارش موردی، نقلقول مستقیم یا اطلاعات قابل شناسایی است، نویسندگان باید رضایت مشخص برای ضبط، تحلیل، انتشار و استفاده از اطلاعات را دریافت کرده باشند. در انتشار نقلقولها یا گزارشهای موردی، هویت شرکتکنندگان باید تا حد امکان محفوظ بماند.
محرمانگی و حریم خصوصی
نشریه بر حفظ محرمانگی و حریم خصوصی شرکتکنندگان پژوهش تأکید دارد. اطلاعات شخصی، بالینی، خانوادگی، روانشناختی، آموزشی یا شغلی شرکتکنندگان نباید بهگونهای منتشر شود که امکان شناسایی آنان وجود داشته باشد؛ مگر آنکه ضرورت علمی روشن و رضایت کتبی مشخص وجود داشته باشد.
نویسندگان باید دادههای شرکتکنندگان را تا حد امکان ناشناسسازی یا غیرقابل شناسایی کنند. در مطالعات کیفی، گزارشهای موردی و مطالعات بالینی، حذف یا تغییر جزئیات شناساییکننده ضروری است؛ البته این تغییرات نباید معنای علمی یافتهها یا واقعیت بالینی را تحریف کند.
اطلاعات محرمانهای که در جریان درمان، مشاوره، رواندرمانی، ارزیابی روانشناختی، آموزش، نظارت بالینی یا فعالیت سازمانی به دست آمده است، نباید بدون مجوز اخلاقی و رضایت مناسب در مقاله منتشر شود. نویسندگان باید تعهدات حرفهای خود نسبت به مراجعان و شرکتکنندگان را رعایت کنند.
داوران، دبیران، سردبیر و اعضای هیئت تحریریه نیز موظفاند محرمانگی مقالات ارسالی را حفظ کنند. مقاله در حال داوری سندی محرمانه است و نباید بدون اجازه نشریه در اختیار دیگران قرار گیرد، درباره آن بحث عمومی شود یا از اطلاعات آن برای منافع شخصی، پژوهشی یا حرفهای استفاده گردد.
مطالعات بالینی و پژوهشهای مداخلهای
مطالعات بالینی، درمانی، مشاورهای، آموزشی و رفتاری باید با دقت روششناختی و حساسیت اخلاقی طراحی و گزارش شوند. نویسندگان باید نوع مطالعه، روش نمونهگیری، معیارهای ورود و خروج، ویژگیهای شرکتکنندگان، ساختار مداخله، مدت و تعداد جلسات، صلاحیت اجراکنندگان مداخله، شرایط گروه کنترل یا مقایسه، ابزارهای ارزیابی و دوره پیگیری را بهروشنی توضیح دهند.
در مطالعاتی که احتمال ایجاد ناراحتی روانشناختی، برانگیختگی هیجانی، یادآوری تجربههای آسیبزا، افزایش اضطراب یا هر نوع خطر روانی وجود دارد، نویسندگان باید روشهای مدیریت خطر را توضیح دهند. این روشها میتواند شامل پایش وضعیت شرکتکنندگان، امکان قطع مشارکت، ارجاع به متخصص، حضور درمانگر صلاحیتدار، دریافت رضایت آگاهانه دقیق و نظارت حرفهای باشد.
نویسندگان نباید ادعاهای درمانی فراتر از شواهد ارائه کنند. اگر مداخله در یک مطالعه محدود، با حجم نمونه کوچک یا بدون پیگیری بلندمدت بررسی شده است، باید این محدودیتها در تفسیر نتایج منعکس شود. استفاده از واژههایی مانند «اثباتشده»، «قطعی» یا «درمان کامل» بدون شواهد کافی با اصول علمی سازگار نیست.
در گزارشهای موردی بالینی، رضایت مناسب، حفظ محرمانگی و حذف جزئیات شناساییکننده ضروری است. گزارش موردی باید هدف آموزشی یا علمی روشن داشته باشد و از بیان جزئیات غیرضروری زندگی شخصی مراجع خودداری کند.
مسئولیتهای داوران
داوران نقش مهمی در حفظ کیفیت علمی و اخلاقی نشریه دارند. داوران باید مقالات را با دقت، بیطرفی، محرمانگی، احترام و نگاه سازنده بررسی کنند. هدف داوری صرفاً پذیرش یا رد مقاله نیست، بلکه کمک به ارتقای کیفیت علمی، روششناختی و نگارشی مقاله نیز هست.
داوران باید مقاله را بر اساس اصالت موضوع، اهمیت مسئله پژوهش، استحکام نظری، کیفیت روششناسی، دقت تحلیل، رعایت اصول اخلاقی، شفافیت گزارشدهی، انسجام بحث و تناسب با دامنه نشریه ارزیابی کنند. نقد داور باید مستند، روشن، محترمانه و قابل استفاده برای نویسندگان باشد. انتقاد شخصی، تحقیرآمیز یا غیرعلمی قابل قبول نیست.
داوران باید محرمانگی مقاله را حفظ کنند. مقالهای که برای داوری دریافت شده است نباید با دیگران به اشتراک گذاشته شود یا برای منافع شخصی، پژوهشی، آموزشی یا حرفهای مورد استفاده قرار گیرد. اگر داور نیاز به مشورت با متخصص دیگری داشته باشد، باید ابتدا از نشریه اجازه بگیرد.
داوران باید هرگونه تعارض منافع را اعلام کنند و در صورت ناتوانی در داوری بیطرفانه، از پذیرش داوری خودداری نمایند. همچنین اگر داور در فرایند دوسو ناشناس احتمال دهد هویت نویسندگان را میشناسد و این شناخت بر بیطرفی او اثر میگذارد، باید موضوع را به نشریه اطلاع دهد.
داوران باید در صورت مشاهده احتمال سرقت علمی، انتشار تکراری، دادهسازی، تحریف داده، نقص جدی اخلاق پژوهش، نویسندگی نامناسب، تعارض منافع اعلامنشده یا ارجاعدهی مشکوک، دبیر را آگاه کنند. داوران نباید شخصاً نویسندگان را پیگیری کنند یا خارج از مسیر رسمی نشریه با آنان تماس بگیرند.
مسئولیتهای دبیران و سردبیر
دبیران و سردبیر مسئول حفظ عدالت، کیفیت، محرمانگی و سلامت فرایند بررسی و انتشار مقالات هستند. تصمیمهای دبیران و سردبیر باید بر اساس کیفیت علمی مقاله، تناسب با اهداف و دامنه نشریه، اصالت اثر، روششناسی، رعایت اخلاق پژوهش و نظر داوران اتخاذ شود.
دبیران و سردبیر باید با تمام مقالات ارسالی بهعنوان اسناد محرمانه برخورد کنند. اطلاعات مربوط به مقاله نباید در اختیار افراد غیرمرتبط قرار گیرد و محتوای مقاله نباید پیش از انتشار برای منافع شخصی یا پژوهشی مورد استفاده قرار گیرد.
دبیران باید داورانی را انتخاب کنند که دارای تخصص مرتبط، تجربه علمی مناسب و نبود تعارض منافع آشکار باشند. نظر داوران برای تصمیمگیری اهمیت دارد، اما تصمیم نهایی بر عهده سردبیر یا مقام editorial مجاز نشریه است. سردبیر میتواند با توجه به کیفیت گزارشهای داوری، وضعیت اصلاحات، سیاستهای نشریه و ملاحظات اخلاقی تصمیم نهایی را اتخاذ کند.
دبیران و سردبیر باید از هرگونه تبعیض در فرایند بررسی مقاله خودداری کنند. ملیت، جنسیت، وابستگی سازمانی، مذهب، قومیت، دیدگاه سیاسی، جایگاه علمی یا ویژگیهای شخصی نویسندگان نباید بر تصمیم درباره مقاله تأثیر بگذارد.
در صورت طرح نگرانی اخلاقی، دبیر و سردبیر باید موضوع را با دقت، بیطرفی و محرمانگی بررسی کنند. در صورت نیاز، از نویسندگان توضیح یا مستندات خواسته میشود. اگر تخلف تأیید شود، اقدام مناسب بر اساس شدت موضوع و مرحله بررسی یا انتشار انجام خواهد شد.
اخلاق داوری همتا
داوری همتا فرایندی علمی، محرمانه و مبتنی بر اعتماد است. در نشریه پژوهشهای رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، داوری با هدف ارزیابی کیفیت علمی، اصالت، روششناسی و رعایت اصول اخلاقی مقاله انجام میشود.
از آنجا که نشریه از داوری دوسو ناشناس استفاده میکند، نویسندگان باید نسخه بدون نام مقاله را بهگونهای آماده کنند که هویت آنان برای داوران آشکار نشود. اطلاعاتی مانند نام نویسندگان، وابستگی سازمانی، سپاسگزاری، کدهای آشکار سازمانی یا ارجاعات کاملاً خودافشاگر باید در فایل اصلی حذف یا به شیوه مناسب ناشناسسازی شوند.
نویسندگان نباید برای شناسایی داوران تلاش کنند یا با آنان تماس مستقیم بگیرند. داوران نیز نباید برای شناسایی نویسندگان تلاش کنند یا خارج از مسیر رسمی نشریه با نویسندگان ارتباط برقرار نمایند. تمام مکاتبات باید از طریق سامانه یا دفتر نشریه انجام شود.
فرایند داوری نباید برای تأخیر انداختن انتشار آثار رقبا، سوءاستفاده از ایدههای منتشرنشده، تحمیل دیدگاه شخصی، افزایش ارجاعات غیرضروری یا اعمال سلیقههای غیرعلمی استفاده شود. داوری باید بر اعتبار علمی، اخلاقی و روششناختی مقاله متمرکز باشد.
اخلاق ارجاعدهی
نویسندگان باید منابع مرتبط و معتبر را بهدرستی و با دقت ذکر کنند. ارجاعدهی باید نشاندهنده بنیان علمی مقاله باشد و به خوانندگان امکان دهد منابع مورد استفاده را شناسایی و بررسی کنند. نویسندگان نباید منابعی را که مطالعه نکردهاند ذکر کنند یا محتوای منابع را نادرست بازنمایی نمایند.
دستکاری ارجاعات از نظر نشریه غیرقابل قبول است. نویسندگان نباید صرفاً برای افزایش شمار استنادات خود، همکاران، داوران، دبیران، سردبیر، نشریه یا مؤسسه خاص، منابع نامرتبط اضافه کنند. داوران و دبیران نیز نباید نویسندگان را به افزودن ارجاعات غیرضروری یا نامرتبط وادار کنند.
خوداستنادی در صورتی قابل قبول است که مرتبط، ضروری و علمی باشد. با این حال، خوداستنادی افراطی و غیرضروری باید پرهیز شود. فهرست منابع باید بازتابدهنده واقعی پیشینه علمی و منابع اثرگذار بر پژوهش باشد.
استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای کمکی نگارش
نشریه میپذیرد که نویسندگان ممکن است از ابزارهای ویرایش زبانی، نرمافزارهای مدیریت منابع، نرمافزارهای آماری، ابزارهای بررسی دستور زبان یا سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی برای کمک به نگارش، ترجمه، ویرایش یا سازماندهی متن استفاده کنند. با این حال، استفاده از این ابزارها مسئولیت نویسندگان را کاهش نمیدهد.
ابزارهای هوش مصنوعی نمیتوانند بهعنوان نویسنده مقاله معرفی شوند؛ زیرا توانایی پذیرش مسئولیت علمی، تأیید نسخه نهایی، پاسخگویی به پرسشهای اخلاقی یا تعهد نسبت به صحت دادهها و تحلیلها را ندارند. مسئولیت نهایی تمام محتوای مقاله، از جمله متن، دادهها، تحلیلها، ارجاعات و نتیجهگیریها، بر عهده نویسندگان انسانی است.
اگر از هوش مصنوعی بهطور قابل توجه در نگارش، ترجمه، تحلیل، کدنویسی، دستهبندی دادهها، تولید متن یا سازماندهی منابع استفاده شده باشد، نویسندگان باید در صورت ضرورت و مطابق سیاست نشریه، ماهیت و میزان استفاده را اعلام کنند. نویسندگان باید اطمینان حاصل کنند که متن تولیدشده یا ویرایششده توسط هوش مصنوعی شامل اطلاعات نادرست، منابع ساختگی، سرقت علمی، ادعاهای بیپایه یا محتوای گمراهکننده نیست.
نویسندگان نباید دادههای محرمانه شرکتکنندگان، اطلاعات بالینی، فایلهای شناساییپذیر، دستنوشتههای محرمانه یا دادههای منتشرنشده حساس را در ابزارهایی وارد کنند که حفاظت کافی از حریم خصوصی و امنیت دادهها را تضمین نمیکنند.
اصلاحیه، اعلام نگرانی و پسگیری مقاله
نشریه متعهد است سابقه علمی منتشرشده را دقیق، شفاف و قابل اعتماد نگه دارد. اگر پس از انتشار مقاله خطا یا مسئلهای شناسایی شود، نشریه بر اساس ماهیت و شدت موضوع اقدام مناسب انجام خواهد داد.
اصلاحیه زمانی منتشر میشود که مقاله دارای خطایی باشد که بر اعتبار کلی یافتهها و نتیجهگیری اصلی اثر اساسی ندارد، اما برای اطلاع خوانندگان باید اصلاح شود. این خطا ممکن است مربوط به اطلاعات نویسندگان، دادههای جزئی، جدولها، شکلها، متن، سپاسگزاری، منابع مالی یا توضیحات تکمیلی باشد.
اعلام نگرانی زمانی ممکن است منتشر شود که درباره اعتبار یا اخلاقیبودن مقاله پرسش جدی وجود داشته باشد، اما بررسی نهایی هنوز کامل نشده باشد. هدف از اعلام نگرانی، آگاهکردن خوانندگان از وجود مسئلهای در حال بررسی است.
پسگیری مقاله زمانی انجام میشود که یافتههای مقاله به دلیل خطای جدی یا سوءرفتار پژوهشی غیرقابل اعتماد باشد، سرقت علمی تأیید شود، انتشار تکراری رخ داده باشد، دادهها جعل یا تحریف شده باشند، رضایت آگاهانه یا مجوز اخلاقی بهطور جدی نقض شده باشد، یا تخلف مهم دیگری در اخلاق نشر اثبات شود.
پسگیری مقاله به معنای حذف پنهانی سابقه انتشار نیست. در صورت پسگیری، مقاله ممکن است با برچسب مناسب و همراه با توضیح روشن درباره علت پسگیری در وبگاه باقی بماند تا شفافیت سابقه علمی حفظ شود.
رسیدگی به ادعاهای سوءرفتار
نشریه هرگونه ادعای سوءرفتار پژوهشی یا نشر را جدی میگیرد. این ادعاها ممکن است شامل سرقت علمی، جعل داده، تحریف داده، انتشار تکراری، نقص اخلاق پژوهش، تعارض منافع پنهان، نویسندگی نامناسب، سوءرفتار داور، سوءرفتار دبیر یا هرگونه نقض اصول اخلاقی باشد.
در صورت دریافت گزارش یا مشاهده نشانهای از سوءرفتار، دبیر یا سردبیر شواهد موجود را بررسی میکند. ممکن است از نویسندگان درخواست شود دادههای خام، اسناد اخلاقی، رضایتنامهها، فایلهای تحلیل، توضیحات تکمیلی یا سایر مستندات را ارائه دهند. در موارد لازم، ممکن است موضوع با هیئت تحریریه، داوران، نهادهای دانشگاهی یا مراجع مرتبط در میان گذاشته شود.
رسیدگی به ادعاهای اخلاقی باید منصفانه، محرمانه و مبتنی بر شواهد باشد. نشریه از طرح اتهام بدون مدرک حمایت نمیکند، اما در برابر نگرانیهای معتبر و مستند نیز بیتفاوت نخواهد بود.
در صورت تأیید سوءرفتار، اقدام مناسب با توجه به شدت موضوع انجام میشود. این اقدامات میتواند شامل تذکر، درخواست اصلاح، رد مقاله، توقف داوری، اطلاع به مؤسسه نویسندگان، انتشار اصلاحیه، اعلام نگرانی، پسگیری مقاله یا محدودیت در ارسالهای بعدی باشد.
اعتراضها و شکایتها
نویسندگان حق دارند در صورتی که باور دارند تصمیم نشریه ناشی از سوءبرداشت، خطای فرایندی یا ارزیابی ناعادلانه بوده است، اعتراض خود را بهصورت کتبی ارسال کنند. اعتراض باید محترمانه، مستدل، روشن و مبتنی بر شواهد باشد. صرف مخالفت با نظر داوران یا تصمیم سردبیر برای پذیرش اعتراض کافی نیست.
دریافت اعتراض به معنای تغییر قطعی تصمیم نیست. سردبیر یا مقام مسئول میتواند مقاله و دلایل اعتراض را بررسی کند، از دبیر یا داور دیگری نظر بخواهد یا تصمیم قبلی را تأیید نماید. تصمیم نهایی پس از بررسی اعتراض از سوی سردبیر یا مرجع مجاز نشریه اعلام میشود.
شکایت درباره فرایند داوری، رفتار داوران، تأخیر غیرمعمول، مسائل اخلاقی، تصمیمهای editorial یا سیاستهای نشریه باید از مسیر رسمی دفتر نشریه ارسال شود. نشریه تلاش میکند شکایتها را با دقت، احترام و شفافیت بررسی کند.
نظارت اخلاقی و بهبود مستمر
پژوهشهای رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر اخلاق نشر را مسئولیتی مستمر میداند. سیاستهای اخلاقی نشریه باید همگام با تحولات نشر علمی، فناوریهای پژوهشی، استانداردهای بینالمللی، نیازهای جامعه علمی و الزامات حوزه روانشناسی رفتاری و بالینی بهروزرسانی و تقویت شوند.
نشریه از نویسندگان انتظار دارد پژوهش را با صداقت، دقت و احترام به حقوق شرکتکنندگان انجام دهند. از داوران انتظار میرود ارزیابی علمی، محرمانه، بیطرفانه و سازنده ارائه دهند. از دبیران و سردبیر انتظار میرود تصمیمگیری عادلانه، پاسخگو و مبتنی بر معیارهای علمی و اخلاقی داشته باشند. از خوانندگان و جامعه علمی نیز انتظار میرود در صورت مشاهده خطا یا نگرانی اخلاقی معتبر، موضوع را از مسیر مناسب به نشریه اطلاع دهند.
هدف نهایی سیاست اخلاق نشر در این نشریه، حفاظت از حقوق شرکتکنندگان پژوهش، حمایت از نویسندگان، راهنمایی داوران و دبیران، حفظ اعتماد خوانندگان، پیشگیری از سوءرفتار پژوهشی و کمک به ارتقای دانش معتبر در حوزه روانشناسی رفتاری و بالینی است.
