واکاوی مؤلفه‌های روان‌شناختی رفتارهای اجتنابی در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی

نویسندگان

  • کامران سلطانی گروه مشاوره خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده
  • زینب شریفی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

DOI::

https://doi.org/10.61838/984566

کلمات کلیدی:

اضطراب اجتماعی, رفتار اجتنابی, رفتارهای ایمنی, ترس از ارزیابی منفی, تحلیل مضمون

چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی مؤلفه‌های روان‌شناختی رفتارهای اجتنابی در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ فرد مبتلا به اضطراب اجتماعی ساکن شهر تهران بودند که به‌صورت هدفمند و با رعایت اصل تنوع در جنسیت، سن، وضعیت تحصیلی و تجربه شدت اضطراب اجتماعی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و روند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه هجدهم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از پایداری مضامین انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo سازمان‌دهی شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی مضامین، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش نهایی انجام شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی پنج مضمون اصلی منجر شد: تهدید ادراک‌شده ارزیابی اجتماعی، حساسیت بدنی و ترس از آشکار شدن نشانه‌ها، رفتارهای ایمنی و مدیریت برداشت، اجتناب موقعیتی و محدودسازی نقش اجتماعی، و نشخوار پیشا/پسارویدادی. یافته‌ها نشان داد که اجتناب در اضطراب اجتماعی صرفاً کناره‌گیری رفتاری نیست، بلکه در قالب فرایندی چندلایه از پیش‌بینی شرم، کنترل بدن، پنهان‌سازی اضطراب، محدودسازی مواجهه و بازبینی ذهنی تجربه‌های اجتماعی عمل می‌کند. مشارکت‌کنندگان اجتناب را در کوتاه‌مدت آرامش‌بخش اما در بلندمدت عامل کاهش اعتمادبه‌نفس، محدودیت ارتباطی و تشدید ترس از قضاوت توصیف کردند. رفتارهای اجتنابی در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی برآیند تعامل میان شناخت‌های تهدیدمحور، خودنظارتی بدنی، رفتارهای ایمنی و پردازش‌های نشخواری است. نتایج نشان می‌دهد که مداخلات بالینی باید علاوه بر مواجهه تدریجی، بر کاهش رفتارهای ایمنی، اصلاح باورهای مربوط به قضاوت اجتماعی، افزایش تحمل آشکار شدن نشانه‌های اضطراب و بازسازی تجربه‌های پسارویدادی تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment (pp. 69–93). Guilford Press.

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Dhakal, K. (2022). NVivo. Journal of the Medical Library Association, 110(2), 270–272. https://doi.org/10.5195/jmla.2022.1271

Evans, R., Chiu, K., Clark, D. M., Waite, P., & Leigh, E. (2021). Safety behaviours in social anxiety: An examination across adolescence. Behaviour Research and Therapy, 144, Article 103931. https://doi.org/10.1016/j.brat.2021.103931

Hofmann, S. G. (2007). Cognitive factors that maintain social anxiety disorder: A comprehensive model and its treatment implications. Cognitive Behaviour Therapy, 36(4), 193–209. https://doi.org/10.1080/16506070701421313

Mayo-Wilson, E., Dias, S., Mavranezouli, I., Kew, K., Clark, D. M., Ades, A. E., & Pilling, S. (2014). Psychological and pharmacological interventions for social anxiety disorder in adults: A systematic review and network meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 1(5), 368–376. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(14)70329-3

McManus, F., Sacadura, C., & Clark, D. M. (2008). Why social anxiety persists: An experimental investigation of the role of safety behaviours as a maintaining factor. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 39(2), 147–161. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2006.12.002

National Institute for Health and Care Excellence. (2013). Social anxiety disorder: Recognition, assessment and treatment (Clinical guideline CG159). NICE. https://www.nice.org.uk/guidance/cg159

National Institute of Mental Health. (2024). Social anxiety disorder: More than just shyness. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/social-anxiety-disorder-more-than-just-shyness

Rapee, R. M., & Heimberg, R. G. (1997). A cognitive-behavioral model of anxiety in social phobia. Behaviour Research and Therapy, 35(8), 741–756. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(97)00022-3

Stein, D. J., Lim, C. C. W., Roest, A. M., de Jonge, P., Aguilar-Gaxiola, S., Al-Hamzawi, A., Alonso, J., Benjet, C., Bromet, E. J., Bruffaerts, R., de Girolamo, G., Florescu, S., Gureje, O., Haro, J. M., Harris, M. G., He, Y., Hinkov, H., Horiguchi, I., Hu, C., ... Scott, K. M. (2017). The cross-national epidemiology of social anxiety disorder: Data from the World Mental Health Survey Initiative. BMC Medicine, 15, Article 143. https://doi.org/10.1186/s12916-017-0889-2

Wong, Q. J. J. (2016). Anticipatory processing and post-event processing in social anxiety disorder: An update on the literature. Australian Psychologist, 51(1), 67–75. https://doi.org/10.1111/ap.12189

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

سلطانی ک.، و شریفی ز. (1404). واکاوی مؤلفه‌های روان‌شناختی رفتارهای اجتنابی در افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 2(1)، 1-13. https://doi.org/10.61838/984566