واکاوی تجربه والدین دارای فرزند مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی از قضاوت اجتماعی

نویسندگان

  • ناصر نوریان گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

کلمات کلیدی:

اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی, قضاوت اجتماعی, انگ وابسته, والدین, تحلیل مضمون, پژوهش کیفی

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه والدین دارای فرزند مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی از قضاوت اجتماعی و تبیین پیامدهای هیجانی، خانوادگی و ارتباطی این تجربه بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ نفر از والدین دارای فرزند مبتلا به ADHD در شهر تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع در جنسیت والد، سن کودک، وضعیت تحصیلی و تجربه مراجعه به خدمات روان‌شناختی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که پس از مصاحبه هجدهم مضمون تازه‌ای شکل نگرفت و سه مصاحبه بعدی برای اطمینان از اشباع انجام شد. داده‌ها پس از پیاده‌سازی واژه‌به‌واژه، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس فرایند کدگذاری باز، ادغام کدهای هم‌معنا، تشکیل زیرمضمون‌ها و استخراج مضمون‌های اصلی تحلیل شدند. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار، یادداشت‌برداری تحلیلی و ثبت مسیر تصمیم‌های پژوهشی استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: «سرزنش والدگری و نسبت‌دادن رفتار کودک به تربیت نادرست»، «پنهان‌سازی تشخیص و مدیریت برچسب اجتماعی»، «فرسایش هیجانی ناشی از نگاه‌های قضاوت‌گرانه»، «تعارض با مدرسه و نظام‌های حمایتی غیرهمدلانه» و «بازسازی هویت والدگری و جست‌وجوی حمایت». والدین گزارش کردند که قضاوت اجتماعی بیشتر در موقعیت‌های مدرسه، مهمانی‌های خانوادگی، فضاهای عمومی و ارتباط با سایر والدین تجربه می‌شود. این قضاوت‌ها موجب شرم، خودسرزنشی، اجتناب اجتماعی، تردید نسبت به درمان و کاهش احساس شایستگی والدگری شده بود. تجربه قضاوت اجتماعی در والدین کودکان مبتلا به ADHD صرفاً یک فشار بیرونی نیست، بلکه فرایندی چندلایه است که از سطح تعاملات روزمره آغاز می‌شود و به هویت والدگری، تصمیم‌های درمانی، رابطه والد–کودک و مشارکت خانواده با مدرسه گسترش می‌یابد. طراحی مداخلات خانواده‌محور، آموزش عمومی درباره ADHD و تقویت همکاری مدرسه، خانواده و متخصصان می‌تواند به کاهش انگ اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی این خانواده‌ها کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Association Publishing.

Barkley, R. A. (2015). Attention-deficit hyperactivity disorder: A handbook for diagnosis and treatment (4th ed.). Guilford Press.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa

Chang, C.-C., Chen, Y.-M., Liu, T.-L., Hsiao, R. C., Chou, W.-J., & Yen, C.-F. (2020). Affiliate stigma and related factors in family caregivers of children with attention-deficit/hyperactivity disorder. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(2), 576. doi: 10.3390/ijerph17020576

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.

Deault, L. C. (2010). A systematic review of parenting in relation to the development of comorbidities and functional impairments in children with attention-deficit/hyperactivity disorder. Child Psychiatry & Human Development, 41, 168–192. doi: 10.1007/s10578-009-0159-4

DosReis, S., Barksdale, C. L., Sherman, A., Maloney, K., & Charach, A. (2010). Stigmatizing experiences of parents of children with a new diagnosis of ADHD. Psychiatric Services, 61(8), 811–816. doi: 10.1176/ps.2010.61.8.811

Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the management of spoiled identity. Prentice-Hall.

Hinshaw, S. P. (2005). The stigmatization of mental illness in children and parents: Developmental issues, family concerns, and research needs. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 46(7), 714–734. doi: 10.1111/j.1469-7610.2005.01456.x

Johnston, C., & Mash, E. J. (2001). Families of children with attention-deficit/hyperactivity disorder: Review and recommendations for future research. Clinical Child and Family Psychology Review, 4(3), 183–207. doi: 10.1023/A:1017592030434

Laugesen, B., Lauritsen, M. B., Jørgensen, R., Sørensen, E. E., Rasmussen, P., & Grønkjær, M. (2016). Living with a child with attention deficit hyperactivity disorder: A systematic review. International Journal of Evidence-

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

نوریان ن. (1404). واکاوی تجربه والدین دارای فرزند مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی از قضاوت اجتماعی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 2(3)، 1-11. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/30