تبیین الگوی ارتباطی خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای با رویکرد تحلیل مضمون

نویسندگان

  • مهدی رضایی گروه مشاوره خانواده، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران نویسنده
  • ندا موسوی گروه روان‌شناسی سلامت، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
  • سجاد کریمی گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران نویسنده

DOI::

https://doi.org/10.61838/789894

کلمات کلیدی:

اختلال نافرمانی مقابله‌ای, الگوی ارتباطی خانواده, تحلیل مضمون, والدگری, تعارض والد-کودک, کودکان

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین الگوی ارتباطی خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای با رویکرد تحلیل مضمون بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل والدین دارای فرزند ۷ تا ۱۲ ساله مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای در شهر تهران بود که فرزندان آنان توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک تشخیص بالینی دریافت کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با رعایت تنوع در جنسیت والد، سن کودک، وضعیت تحصیلی والدین و ساختار خانواده انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ در نهایت ۱۸ والد شامل ۱۲ مادر و ۶ پدر در پژوهش شرکت کردند. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی کلمه‌به‌کلمه و در نرم‌افزار NVivo کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جست‌وجوی مضمون‌ها، بازبینی مضمون‌ها، تعریف و نام‌گذاری مضمون‌ها و تدوین گزارش نهایی انجام گرفت. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد الگوی ارتباطی خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای در پنج مضمون اصلی سازمان می‌یابد: چرخه تعارض و تشدید متقابل، ناهمسویی والدین و مرزهای آشفته ارتباطی، ارتباط هیجان‌محور و فرسودگی والدین، کاهش گفت‌وگوی مثبت و فرسایش پیوند عاطفی، و تلاش برای بازسازی ارتباط از طریق قاعده‌گذاری، کمک‌خواهی و هماهنگی با مدرسه یا درمانگر. مشارکت‌کنندگان تجربه می‌کردند که نافرمانی کودک اغلب با واکنش‌های فوری، تهدیدآمیز یا تنبیهی والدین پاسخ داده می‌شود و همین پاسخ‌ها به افزایش مقاومت، خشم، قهر یا رفتار مقابله‌ای کودک منجر می‌گردد. ناهمسویی مادر و پدر، دخالت سایر اعضای خانواده، شرم اجتماعی و احساس ناکامی والدین نیز این چرخه را پیچیده‌تر می‌کرد. نتایج نشان داد خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای بیش از آنکه صرفاً با مشکل اطاعت‌ناپذیری کودک مواجه باشند، درگیر یک الگوی ارتباطی چرخه‌ای، هیجان‌زده و ناپایدار هستند که در آن رفتار کودک و واکنش والدین یکدیگر را بازتولید می‌کنند. بنابراین مداخلات خانوادگی باید علاوه بر کاهش رفتارهای نافرمانانه کودک، بر اصلاح شیوه‌های گفت‌وگو، هماهنگی والدین، تنظیم هیجان، افزایش تعاملات مثبت و آموزش راهبردهای پاسخ‌دهی غیرتنبیهی تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Association Publishing.

Barkley, R. A. (2013). Defiant children: A clinician’s manual for assessment and parent training (3rd ed.). Guilford Press.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.

Burke, J. D., Loeber, R., & Birmaher, B. (2002). Oppositional defiant disorder and conduct disorder: A review of the past 10 years, Part II. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 41(11), 1275–1293. https://doi.org/10.1097/00004583-200211000-00009

Eisenberg, N., Cumberland, A., & Spinrad, T. L. (1998). Parental socialization of emotion. Psychological Inquiry, 9(4), 241–273. https://doi.org/10.1207/s15327965pli0904_1

Eyberg, S. M., Nelson, M. M., & Boggs, S. R. (2008). Evidence-based psychosocial treatments for children and adolescents with disruptive behavior. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 37(1), 215–237. https://doi.org/10.1080/15374410701820117

Frick, P. J., & Nigg, J. T. (2012). Current issues in the diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder, oppositional defiant disorder, and conduct disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 8, 77–107. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032511-143150

Helander, M., Asperholm, M., Wetterborg, D., Öst, L.-G., Hellner, C., Herlitz, A., & Enebrink, P. (2024). The efficacy of parent management training with or without involving the child in the treatment among children with clinical levels of disruptive behavior: A meta-analysis. Child Psychiatry & Human Development, 55, 164–181. https://doi.org/10.1007/s10578-022-01367-y

Kazdin, A. E. (2005). Parent management training: Treatment for oppositional, aggressive, and antisocial behavior in children and adolescents. Oxford University Press.

Kallio, H., Pietilä, A.-M., Johnson, M., & Kangasniemi, M. (2016). Systematic methodological review: Developing a framework for a qualitative semi-structured interview guide. Journal of Advanced Nursing, 72(12), 2954–2965. https://doi.org/10.1111/jan.13031

Lin, X., He, T., Heath, M. A., Chi, P., & Hinshaw, S. P. (2022). A systematic review of multiple family factors associated with oppositional defiant disorder. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(17), 10866. https://doi.org/10.3390/ijerph191710866

Lin, X., Li, Y., Xu, S., Ding, W., Zhou, Q., Du, H., & Chi, P. (2019). Family risk factors associated with oppositional defiant disorder symptoms, depressive symptoms, and aggressive behaviors among Chinese children with oppositional defiant disorder. Frontiers in Psychology, 10, 2062. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02062

McMahon, R. J., & Forehand, R. L. (2003). Helping the noncompliant child: Family-based treatment for oppositional behavior (2nd ed.). Guilford Press.

Nock, M. K., Kazdin, A. E., Hiripi, E., & Kessler, R. C. (2007). Lifetime prevalence, correlates, and persistence of oppositional defiant disorder: Results from the National Comorbidity Survey Replication. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 48(7), 703–713. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2007.01733.x

Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847

Patterson, G. R. (1982). Coercive family process. Castalia.

Patterson, G. R., Reid, J. B., & Dishion, T. J. (1992). Antisocial boys. Castalia.

Pinquart, M. (2017). Associations of parenting dimensions and styles with externalizing problems of children and adolescents: An updated meta-analysis. Developmental Psychology, 53(5), 873–932.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

رضایی م.، موسوی ن.، و کریمی س. (1403). تبیین الگوی ارتباطی خانواده‌های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای با رویکرد تحلیل مضمون. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 1(1)، 13-24. https://doi.org/10.61838/789894

مقالات مشابه

11-20 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.