واکاوی فرایند شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن

نویسندگان

  • امیر حسینی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران نویسنده
  • مریم احمدی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

DOI::

https://doi.org/10.61838/564845

کلمات کلیدی:

اینترنت اشیا, شهر هوشمند, مدیریت منابع شهری, پایداری, داده‌محوری

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی فرایند شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح داده‌بنیاد انجام شد. جامعه پژوهش شامل نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ ساله شهر تهران بود که تجربه مکرر و پایدار طرد اجتماعی، کنارگذاری از گروه همسالان، نادیده‌گرفته‌شدن یا برچسب‌زنی اجتماعی را گزارش کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند آغاز شد و سپس با نمونه‌گیری نظری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۲۴ نوجوان، شامل ۱۳ دختر و ۱۱ پسر، در پژوهش شرکت کردند. داده‌ها تنها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه طول کشید و با رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان و والدین آنان ضبط و سپس واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با کمک نرم‌افزار NVivo انجام گرفت. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، مرور همتای پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر داده‌ها استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد که شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان طردشده فرایندی تدریجی، رابطه‌ای و بازگشتی است. پنج مقوله اصلی استخراج شد: تجربه انباشتی طرد و برچسب‌زنی اجتماعی، درونی‌سازی پیام‌های منفی دیگران، حساسیت به ارزیابی و پیش‌بینی طرد، راهبردهای دفاعی ناسازگار و تثبیت هویت کم‌ارزش. یافته‌ها نشان دادند که نوجوانان ابتدا طرد را به‌عنوان رویدادی بیرونی تجربه می‌کنند، اما در اثر تکرار، آن را به نشانه‌ای درباره ارزشمندی شخصی خود تبدیل می‌کنند. نقل‌قول‌های شرکت‌کنندگان نشان داد که بسیاری از آنان خود را «اضافی»، «دوست‌نداشتنی»، «نامرئی» یا «مشکل‌دار» توصیف می‌کردند. نتایج نشان داد که خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن صرفاً پیامد ضعف فردی یا پایین‌بودن عزت‌نفس نیست، بلکه محصول تعامل مستمر میان تجربه‌های طرد، تفسیرهای شناختی، هیجان‌های شرم و ترس، و راهبردهای اجتنابی است. بر این اساس، مداخلات مدرسه‌محور و بالینی باید هم‌زمان بر بازسازی روایت خود، کاهش حساسیت به طرد، تقویت تعلق اجتماعی و اصلاح الگوهای تعاملی گروه همسالان تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). SAGE.

Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). SAGE.

Downey, G., & Feldman, S. I. (1996). Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327–1343. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1327

Harter, S. (2012). The construction of the self: Developmental and sociocultural foundations (2nd ed.). Guilford Press.

Leary, M. R., Tambor, E. S., Terdal, S. K., & Downs, D. L. (1995). Self-esteem as an interpersonal monitor: The sociometer hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 68(3), 518–530. https://doi.org/10.1037/0022-3514.68.3.518

Marston, E. G., Hare, A., & Allen, J. P. (2010). Rejection sensitivity in late adolescence: Social and emotional sequelae. Journal of Research on Adolescence, 20(4), 959–982. https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2010.00675.x

Masten, C. L., Eisenberger, N. I., Borofsky, L. A., Pfeifer, J. H., McNealy, K., Mazziotta, J. C., & Dapretto, M. (2009). Neural correlates of social exclusion during adolescence: Understanding the distress of peer rejection. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 4(2), 143–157. https://doi.org/10.1093/scan/nsp007

Mulvey, K. L., Boswell, C., & Zheng, J. (2017). Causes and consequences of social exclusion and peer rejection among children and adolescents. Report on Emotional & Behavioral Disorders in Youth, 17(3), 71–75.

Mullan, V. M. R., Golm, D., Juhl, J., Sajid, S., & Brandt, V. (2023). The relationship between peer victimisation, self-esteem, and internalizing symptoms in adolescents: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE, 18(3), e0282224. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0282224

Pfeifer, J. H., & Berkman, E. T. (2018). The development of self and identity in adolescence: Neural evidence and implications for a value-based choice perspective on motivated behavior. Child Development Perspectives, 12(3), 158–164. https://doi.org/10.1111/cdep.12279

Ragelienė, T. (2016). Links of adolescents identity development and relationship with peers: A systematic literature review. Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 25(2), 97–105.

van der Cruijsen, R., Blankenstein, N. E., Spaans, J. P., Peters, S., & Crone, E. A. (2023). Longitudinal self-concept development in adolescence. Journal of Research on Adolescence, 33(2), 575–590. https://doi.org/10.1111/jora.12828

Will, G. J., van Lier, P. A. C., Crone, E. A., & Güroğlu, B. (2016). Chronic childhood peer rejection is associated with heightened neural responses to social exclusion during adolescence. Journal of Abnormal Child Psychology, 44, 43–55. https://doi.org/10.1007/s10802-015-9983-0

Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

حسینی ا.، و احمدی م. (1403). واکاوی فرایند شکل‌گیری خودپنداره منفی در نوجوانان دارای سابقه طرد اجتماعی مزمن. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 1(1)، 1-12. https://doi.org/10.61838/564845

مقالات مشابه

31-40 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.