واکاوی تجربه زیسته احساس ناکافی بودن در زنان دارای مقایسه اجتماعی بالا

نویسندگان

  • آرش فرزانه‌پور گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه یزد، یزد، ایران نویسنده
  • سمیرا قاضی‌زاده گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
  • کوشا رهنمایی گروه روان‌شناسی سلامت، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

احساس ناکافی بودن, مقایسه اجتماعی, زنان, تجربه زیسته, تحلیل مضمون, خودارزشمندی

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی تجربه زیسته احساس ناکافی بودن در زنان دارای مقایسه اجتماعی بالا بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. جامعه پژوهش شامل زنان ساکن شهر تهران بود که تجربه مکرر مقایسه اجتماعی، خودارزیابی منفی و احساس ناکافی بودن را در زندگی روزمره گزارش می‌کردند. مشارکت‌کنندگان به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع در سن، وضعیت تأهل، تحصیلات و موقعیت شغلی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق انجام شد و فرایند مصاحبه تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۱۸ زن در دامنه سنی ۲۲ تا ۴۱ سال در پژوهش شرکت کردند. مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه ضبط، پیاده‌سازی و برای تحلیل وارد نرم‌افزار NVivo شدند. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل مضمون انجام گرفت و برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکار پژوهشی، یادداشت‌برداری تحلیلی و مقایسه مستمر کدها استفاده شد. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد که احساس ناکافی بودن در زنان دارای مقایسه اجتماعی بالا، تجربه‌ای چندلایه، پایدار و زمینه‌مند است که در پیوند با معیارهای بیرونی ارزشمندی، مواجهه مکرر با تصاویر ایده‌آل‌شده از دیگران، خودپایشگری ذهنی، شرم پنهان، تردید در شایستگی و فرسودگی روانی شکل می‌گیرد. پنج مضمون اصلی شامل «درونی‌سازی معیارهای بیرونی ارزشمندی»، «خودپایشگری فرساینده و مقایسه مداوم»، «شرم، خودسرزنشی و بی‌اعتبارسازی دستاوردها»، «روابط اجتماعی مبتنی بر تهدید و رقابت» و «راهبردهای جبرانی و اجتنابی» استخراج شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که احساس ناکافی بودن در زنان دارای مقایسه اجتماعی بالا صرفاً یک هیجان گذرا نیست، بلکه نوعی تجربه زیسته سازمان‌یافته پیرامون خودارزشمندی مشروط، مقایسه صعودی، فشارهای جنسیتی و هنجارهای فرهنگی موفقیت و ظاهر است. مداخلات روان‌شناختی باید بر تقویت خودشفقت‌ورزی، کاهش خودارزیابی مبتنی بر مقایسه، بازسازی معیارهای ارزشمندی و آموزش سواد رسانه‌ای متمرکز شوند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Appel, H., Gerlach, A. L., & Crusius, J. (2016). The interplay between Facebook use, social comparison, envy, and depression. Current Opinion in Psychology, 9, 44–49. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.10.006

Arigo, D., Mogle, J. A., & Smyth, J. M. (2024). Social comparison and mental health. Current Opinion in Psychology.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Fardouly, J., Diedrichs, P. C., Vartanian, L. R., & Halliwell, E. (2015). Social comparisons on social media: The impact of Facebook on young women’s body image concerns and mood. Body Image, 13, 38–45. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2014.12.002

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202

Fredrickson, B. L., & Roberts, T.-A. (1997). Objectification theory: Toward understanding women’s lived experiences and mental health risks. Psychology of Women Quarterly, 21(2), 173–206. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x

Gibbons, F. X., & Buunk, B. P. (1999). Individual differences in social comparison: Development of a scale of social comparison orientation. Journal of Personality and Social Psychology, 76(1), 129–142. https://doi.org/10.1037/0022-3514.76.1.129

McComb, C. A., Vanman, E. J., & Tobin, S. J. (2023). A meta-analysis of the effects of social media exposure to upward comparison targets on self-evaluations and emotions. Media Psychology, 26(5), 612–635. https://doi.org/10.1080/15213269.2023.2180647

Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage. https://doi.org/10.4135/9781412995658

Myers, T. A., & Crowther, J. H. (2009). Social comparison as a predictor of body dissatisfaction: A meta-analytic review. Journal of Abnormal Psychology, 118(4), 683–698. https://doi.org/10.1037/a0016763

Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101. https://doi.org/10.1080/15298860309032

Suls, J., Martin, R., & Wheeler, L. (2002). Social comparison: Why, with whom, and with what effect? Current Directions in Psychological Science, 11(5), 159–163. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00191

Tiggemann, M., & Slater, A. (2013). NetGirls: The Internet, Facebook, and body image concern in adolescent girls. International Journal of Eating Disorders, 46(6), 630–633. https://doi.org/10.1002/eat.22141

Tiggemann, M., & Zaccardo, M. (2015). “Exercise to be fit, not skinny”: The effect of fitspiration imagery on women’s body image. Body Image, 15, 61–67. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2015.06.003

Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research: A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042

Vartanian, L. R., & Dey, S. (2013). Self-concept clarity, thin-ideal internalization, and appearance-related social comparison as predictors of body dissatisfaction. Body Image, 10(4), 495–500. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2013.05.004

Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206–222. https://doi.org/10.1037/ppm0000047

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

فرزانه‌پور آ.، قاضی‌زاده س.، و رهنمایی ک. (1405). واکاوی تجربه زیسته احساس ناکافی بودن در زنان دارای مقایسه اجتماعی بالا. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 3(1)، 1-12. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/43

مقالات مشابه

1-10 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.