تحلیل تجربه زیسته بیماران مبتلا به اختلال پانیک از احساس ناایمنی بدنی

نویسندگان

  • امید رستمی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نویسنده
  • مهسا صالحی گروه روان‌شناسی عمومی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
  • فرهاد مرادی گروه مشاوره مدرسه، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

اختلال پانیک, احساس ناایمنی بدنی, تجربه زیسته, پدیدارشناسی, نشانه‌های جسمانی, تحلیل مضمون

چکیده

هدف پژوهش حاضر تحلیل تجربه زیسته بیماران مبتلا به اختلال پانیک از احساس ناایمنی بدنی و تبیین شیوه‌هایی بود که آنان بدن خود را به‌مثابه منبع تهدید، هشدار و بی‌اعتمادی تجربه می‌کنند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ بیمار مبتلا به اختلال پانیک در شهر تهران بودند که بر اساس نمونه‌گیری هدفمند و با ملاک تشخیص بالینی، تجربه حملات پانیک تکرارشونده و تمایل به مشارکت در مصاحبه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد و فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید. متن مصاحبه‌ها واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی شد و با استفاده از نرم‌افزار NVivo و روش تحلیل مضمون بررسی شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، کدگذاری مجدد بخشی از داده‌ها، یادداشت‌نویسی تحلیلی و گفت‌وگوی پژوهشی میان کدگذاران استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: «پایش تهدیدمحور بدن»، «تعبیر فاجعه‌آمیز نشانه‌های جسمانی»، «گسست از بدن و تجربه بدن بیگانه»، «رفتارهای ایمنی‌جویانه و محدودسازی زندگی روزمره» و «بازسازی تدریجی اعتماد بدنی». مشارکت‌کنندگان بدن خود را نه به‌عنوان زمینه‌ای امن برای زیستن، بلکه به‌عنوان نظامی ناپایدار، غیرقابل پیش‌بینی و بالقوه خطرناک توصیف کردند. بیشترین فراوانی کدها به نشانه‌هایی مانند تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه، احساس خفگی، ترس از مرگ، وارسی مداوم بدن و نیاز به اطمینان‌جویی اختصاص داشت. نتایج نشان داد که احساس ناایمنی بدنی در اختلال پانیک صرفاً بازتاب ترس از علائم جسمانی نیست، بلکه تجربه‌ای عمیق، وجودی و رابطه‌ای است که اعتماد فرد به بدن، محیط، زمان، روابط و آینده را مختل می‌کند. مداخلات درمانی مؤثر باید علاوه بر اصلاح تفسیرهای فاجعه‌آمیز، بر بازسازی رابطه امن با بدن، مواجهه بین‌حسی، تنظیم توجه بدنی و کاهش رفتارهای ایمنی‌جویانه تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Baker, H. J., Hollywood, A., & Waite, P. (2022). Adolescents’ lived experience of panic disorder: An interpretative phenomenological analysis. BMC Psychology, 10, 143. https://doi.org/10.1186/s40359-022-00849-x

Barlow, D. H. (2002). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxiety and panic (2nd ed.). Guilford Press.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470. https://doi.org/10.1016/0005-7967(86)90011-2

Clemente, R., Murphy, A., & Murphy, J. (2024). The relationship between self-reported interoception and anxiety: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 167, 105923. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2024.105923

Craske, M. G., Treanor, M., Conway, C. C., Zbozinek, T., & Vervliet, B. (2014). Maximizing exposure therapy: An inhibitory learning approach. Behaviour Research and Therapy, 58, 10–23. https://doi.org/10.1016/j.brat.2014.04.006

Domschke, K., Stevens, S., Pfleiderer, B., & Gerlach, A. L. (2010). Interoceptive sensitivity in anxiety and anxiety disorders: An overview and integration of neurobiological findings. Clinical Psychology Review, 30(1), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2009.08.008

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

Hewitt, O. M., Tomlin, A., & Waite, P. (2021). The experience of panic attacks in adolescents: An interpretative phenomenological analysis study. Emotional and Behavioural Difficulties, 26(3), 240–253. https://doi.org/10.1080/13632752.2021.1948742

Khalsa, S. S., Adolphs, R., Cameron, O. G., Critchley, H. D., Davenport, P. W., Feinstein, J. S., Feusner, J. D., Garfinkel, S. N., Lane, R. D., Mehling, W. E., Meuret, A. E., Nemeroff, C. B., Oppenheimer, S., Petzschner, F. H., Pollatos, O., Rhudy, J. L., Schramm, L. P., Simmons, W. K., Stein, M. B., … Zucker, N. (2018). Interoception and mental health: A roadmap. Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging, 3(6), 501–513. https://doi.org/10.1016/j.bpsc.2017.12.004

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.

McNally, R. J. (2002). Anxiety sensitivity and panic disorder. Biological Psychiatry, 52(10), 938–946. https://doi.org/10.1016/S0006-3223(02)01475-0

Mehling, W. E., Price, C., Daubenmier, J. J., Acree, M., Bartmess, E., & Stewart, A. (2012). The Multidimensional Assessment of Interoceptive Awareness (MAIA). PLOS ONE, 7(11), e48230. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0048230

Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. SAGE Publications.

Papola, D., Ostuzzi, G., Tedeschi, F., Gastaldon, C., Purgato, M., Del Giovane, C., Pompoli, A., Pauley, D., Karyotaki, E., Sijbrandij, M., Furukawa, T. A., Cuijpers, P., & Barbui, C. (2022). Comparative efficacy and acceptability of psychotherapies for panic disorder with or without agoraphobia: Systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. The British Journal of Psychiatry, 221(3), 507–519. https://doi.org/10.1192/bjp.2021.148

Paulus, M. P., & Stein, M. B. (2006). An insular view of anxiety. Biological Psychiatry, 60(4), 383–387. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2006.03.042

Paulus, M. P., & Stein, M. B. (2010). Interoception in anxiety and depression. Brain Structure and Function, 214(5–6), 451–463. https://doi.org/10.1007/s00429-010-0258-9

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

رستمی ا.، صالحی م.، و مرادی ف. (1403). تحلیل تجربه زیسته بیماران مبتلا به اختلال پانیک از احساس ناایمنی بدنی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 1(2)، 63-75. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/25

مقالات مشابه

1-10 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.