مطالعه کیفی تجربه شرم هیجانی در نوجوانان دارای تعارض خانوادگی

نویسندگان

  • مهدیس سرلک‌پور گروه مشاوره خانواده، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران نویسنده
  • پوریا درویشی گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

کلمات کلیدی:

شرم هیجانی, نوجوانان, تعارض خانوادگی, تحلیل مضمون, تنظیم هیجان, روابط والد ـ فرزند

چکیده

هدف پژوهش حاضر، واکاوی تجربه شرم هیجانی در نوجوانان دارای تعارض خانوادگی و شناسایی مضامین اصلی سازنده این تجربه در بافت روابط والد ـ فرزند بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۹ نوجوان ۱۳ تا ۱۸ ساله ساکن تهران بودند که تجربه تعارض مکرر خانوادگی و دشواری در بیان هیجان‌های منفی را گزارش کرده بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با رعایت تنوع در جنسیت، سن، وضعیت تحصیلی و ساختار خانواده انجام شد و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شد. مصاحبه‌ها پس از کسب رضایت آگاهانه والدین و موافقت نوجوانان، ضبط، پیاده‌سازی و در نرم‌افزار NVivo سازمان‌دهی شدند. تحلیل داده‌ها بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضمون‌ها، بازبینی مضمون‌ها، نام‌گذاری مضمون‌ها و تدوین گزارش انجام شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی انجامید: «خودسرزنشگری و احساس معیوب بودن»، «پنهان‌سازی هیجان و سکوت دفاعی»، «شرم رابطه‌ای در بافت انتقاد و مقایسه خانوادگی»، «گسترش شرم به بدن، مدرسه و روابط همسالان» و «راهبردهای ترمیمی ناکارآمد شامل فاصله‌گیری، کنترل‌گری و جست‌وجوی تأیید». یافته‌ها نشان داد که شرم هیجانی در نوجوانان دارای تعارض خانوادگی صرفاً یک هیجان گذرا نیست، بلکه به‌صورت تجربه‌ای پایدار از دیده‌شدن منفی، بی‌ارزشی، ترس از افشا و ناتوانی در بیان نیازهای هیجانی تجربه می‌شود. نتایج پژوهش نشان داد که تعارض خانوادگی می‌تواند از طریق انتقاد مکرر، ناایمن‌سازی فضای گفت‌وگو، بی‌اعتبارسازی هیجان‌ها و مقایسه‌های خانوادگی، زمینه شکل‌گیری شرم هیجانی را در نوجوانان فراهم کند. بنابراین، مداخلات خانواده‌محور مبتنی بر اعتباربخشی هیجانی، کاهش انتقاد، آموزش گفت‌وگوی ایمن و تقویت شفقت به خود می‌توانند در کاهش شرم هیجانی و بهبود سلامت روان نوجوانان مؤثر باشند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Davies, P. T., & Cummings, E. M. (1994). Marital conflict and child adjustment: An emotional security hypothesis. Psychological Bulletin, 116(3), 387–411. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.3.387

De Rubeis, S., & Hollenstein, T. (2009). Individual differences in shame and depressive symptoms during early adolescence. Personality and Individual Differences, 46(4), 477–482. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.11.019

Eisenberg, N., Cumberland, A., & Spinrad, T. L. (1998). Parental socialization of emotion. Psychological Inquiry, 9(4), 241–273. https://doi.org/10.1207/s15327965pli0904_1

Gilbert, P., & Irons, C. (2009). Shame, self-criticism, and self-compassion in adolescence. In N. B. Allen & L. B. Sheeber (Eds.), Adolescent emotional development and the emergence of depressive disorders (pp. 195–214). Cambridge University Press.

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Morris, A. S., Silk, J. S., Steinberg, L., Myers, S. S., & Robinson, L. R. (2007). The role of the family context in the development of emotion regulation. Social Development, 16(2), 361–388. https://doi.org/10.1111/j.1467-9507.2007.00389.x

Nikolić, M., Hannigan, L. J., Krebs, G., Sterne, A., Gregory, A. M., & Eley, T. C. (2022). Aetiology of shame and its association with adolescent depression and anxiety: Results from a prospective twin and sibling study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(1), 99–108. https://doi.org/10.1111/jcpp.13465

Repetti, R. L., Taylor, S. E., & Seeman, T. E. (2002). Risky families: Family social environments and the mental and physical health of offspring. Psychological Bulletin, 128(2), 330–366. https://doi.org/10.1037/0033-2909.128.2.330

Tangney, J. P., & Dearing, R. L. (2002). Shame and guilt. Guilford Press.

Tracy, J. L., & Robins, R. W. (2004). Putting the self into self-conscious emotions: A theoretical model. Psychological Inquiry, 15(2), 103–125. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1502_01

van Eickels, R. L., Zhang, X., & Lange, W. G. (2022). Family cohesion, shame-proneness, expressive suppression, and adolescent mental health: A path model approach. Frontiers in Psychology, 13, Article 921250. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.921250

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

سرلک‌پور م.، و درویشی پ. (1405). مطالعه کیفی تجربه شرم هیجانی در نوجوانان دارای تعارض خانوادگی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 3(1)، 1-12. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/45

مقالات مشابه

31-40 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.