تحلیل مضمون عوامل روان‌شناختی مؤثر بر پدیده سندرم ایمپاستر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی

نویسندگان

  • شیما اکبری گروه روان‌شناسی بالینی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران نویسنده
  • سینا نوری گروه مشاوره خانواده، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

کلمات کلیدی:

سندرم ایمپاستر, پدیده ایمپاستر, دانشجویان تحصیلات تکمیلی, تحلیل مضمون, کمال‌گرایی, هویت علمی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل مضمون عوامل روان‌شناختی مؤثر بر پدیده سندرم ایمپاستر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۴ دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با معیار تجربه مکرر احساس بی‌کفایتی، ترس از افشا شدن ناتوانی علمی، و دشواری در پذیرش موفقیت‌های تحصیلی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت؛ اشباع در مصاحبه بیست‌ویکم حاصل شد و سه مصاحبه تکمیلی برای اطمینان از کفایت داده‌ها انجام گرفت. مصاحبه‌ها پس از پیاده‌سازی کامل، با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضامین، بازبینی مضامین، نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: معیارهای کمال‌گرایانه و خودنظارتی افراطی، نسبت دادن موفقیت به عوامل بیرونی، مقایسه اجتماعی و فضای ارزیابانه دانشگاه، ترس از افشا شدن و اجتناب از کمک‌خواهی، و فرسودگی هیجانی همراه با تهدید هویت علمی. یافته‌ها نشان داد که سندرم ایمپاستر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی صرفاً یک تردید فردی گذرا نیست، بلکه تجربه‌ای چندلایه است که از تعامل آسیب‌پذیری‌های شناختی، هیجانی، بین‌فردی و بافتی شکل می‌گیرد. بیشتر مشارکت‌کنندگان موفقیت‌های خود را به شانس، آسان بودن تکلیف، حمایت استاد یا خطای ارزیابی دیگران نسبت می‌دادند و در برابر بازخورد مثبت، احساس آرامش پایدار تجربه نمی‌کردند. نتایج نشان داد که تجربه ایمپاستر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی با خودارزیابی سخت‌گیرانه، ناتوانی در درونی‌سازی موفقیت، ترس از قضاوت علمی، و فشارهای مقایسه‌ای محیط دانشگاهی پیوند دارد. بر این اساس، مداخلات دانشگاهی باید علاوه بر آموزش مهارت‌های پژوهشی، بر تقویت خودشفقت‌ورزی، سواد هیجانی، بازسازی اسنادهای شناختی، بهبود کیفیت رابطه استاد–دانشجو و کاهش فرهنگ رقابت ناسالم تمرکز کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bravata, D. M., Watts, S. A., Keefer, A. L., Madhusudhan, D. K., Taylor, K. T., Clark, D. M., Nelson, R. S., Cokley, K. O., & Hagg, H. K. (2020). Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: A systematic review. Journal of General Internal Medicine, 35(4), 1252–1275. https://doi.org/10.1007/s11606-019-05364-1

Chakraverty, D. (2020). PhD student experiences with the impostor phenomenon in STEM. International Journal of Doctoral Studies, 15, 159–179. https://doi.org/10.28945/4513

Chrisman, S. M., Pieper, W. A., Clance, P. R., Holland, C. L., & Glickauf-Hughes, C. (1995). Validation of the Clance Impostor Phenomenon Scale. Journal of Personality Assessment, 65(3), 456–467. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa6503_6

Clance, P. R. (1985). The impostor phenomenon: Overcoming the fear that haunts your success. Peachtree Publishers.

Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The impostor phenomenon in high achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 15(3), 241–247. https://doi.org/10.1037/h0086006

Cokley, K., McClain, S., Enciso, A., & Martinez, M. (2013). An examination of the impact of minority status stress and impostor feelings on the mental health of diverse ethnic minority college students. Journal of Multicultural Counseling and Development, 41(2), 82–95. https://doi.org/10.1002/j.2161-1912.2013.00029.x

Cokley, K. O., Smith, L., Bernard, D. L., Hurst, A., Jackson, S., Stone, S., Awosogba, O., Saucer, C., Bailey, M., & Roberts, D. (2024). Impostor phenomenon in racially/ethnically minoritized groups: A socioecological perspective. American Psychologist, 79(5), 645–658.

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.

Leary, M. R., Patton, K. M., Orlando, A. E., & Wagoner Funk, W. (2000). The impostor phenomenon: Self-perceptions, reflected appraisals, and interpersonal strategies. Journal of Personality, 68(4), 725–756. https://doi.org/10.1111/1467-6494.00114

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Neureiter, M., & Traut-Mattausch, E. (2016). An inner barrier to career development: Preconditions of the impostor phenomenon and consequences for career development. Frontiers in Psychology, 7, 48. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00048

Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847

Parkman, A. (2016). The impostor phenomenon in higher education: Incidence and impact. Journal of Higher Education Theory and Practice, 16(1), 51–60.

Sakulku, J., & Alexander, J. (2011). The impostor phenomenon. The Journal of Behavioral Science, 6(1), 75–97. https://doi.org/10.14456/ijbs.2011.6

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

اکبری ش.، و نوری س. (1403). تحلیل مضمون عوامل روان‌شناختی مؤثر بر پدیده سندرم ایمپاستر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 1(2)، 1-12. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/20

مقالات مشابه

1-10 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.