واکاوی مؤلفه‌های شخصیتی افراد دارای رفتارهای خودتخریب‌گرانه

نویسندگان

  • کیمیا شریفیان گروه روان‌شناسی شناختی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران نویسنده
  • حسام غفاریان گروه مشاوره خانواده، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
  • یگانه عزیزیان گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران نویسنده

کلمات کلیدی:

رفتارهای خودتخریب‌گرانه, مؤلفه‌های شخصیتی, بی‌ثباتی هیجانی, تکانشگری, شرم, تحلیل مضمون

چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی مؤلفه‌های شخصیتی افراد دارای رفتارهای خودتخریب‌گرانه با تمرکز بر الگوهای هیجانی، شناختی و بین‌فردی مؤثر بر تداوم این رفتارها بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ نفر از افراد ۱۸ تا ۳۵ ساله ساکن شهر تهران بودند که تجربه تکرارشونده رفتارهای خودتخریب‌گرانه در سطح روان‌شناختی، ارتباطی یا رفتاری داشتند. نمونه‌گیری به شیوه هدفمند و با رعایت تنوع در جنسیت، سن، وضعیت تأهل و سطح تحصیلات انجام شد و فرایند جذب مشارکت‌کنندگان تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها فقط از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته فردی گردآوری شدند. مدت هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه بود و همه مصاحبه‌ها پس از اخذ رضایت آگاهانه، ضبط، پیاده‌سازی و برای تحلیل آماده شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون شامل آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، جست‌وجوی مضمون‌ها، بازبینی مضمون‌ها، نام‌گذاری مضمون‌ها و گزارش نهایی تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مقوله اصلی منجر شد: بی‌ثباتی هیجانی و فوریت منفی، خودارزشمندی شکننده و شرم خودتنبیه‌گر، تکانشگری و ضعف مهار رفتاری، الگوی دلبستگی ناایمن و حساسیت به طرد، و خودخرابکاری شناختی مبتنی بر شکست‌باوری. مشارکت‌کنندگان رفتارهای خودتخریب‌گرانه را نه صرفاً انتخاب‌هایی آگاهانه، بلکه پاسخ‌هایی سریع، هیجان‌محور و گاه خودتنبیه‌گر به فشار روانی، احساس بی‌ارزشی، ترس از رهاشدگی و ناتوانی در تنظیم هیجان توصیف کردند. یافته‌ها نشان دادند که رفتارهای خودتخریب‌گرانه در افراد مورد مطالعه از تعامل چند مؤلفه شخصیتی و روان‌شناختی شکل می‌گیرد؛ به‌ویژه بی‌ثباتی هیجانی، شرم مزمن، تکانشگری، حساسیت بین‌فردی و طرحواره‌های شکست‌محور نقش محوری در شکل‌گیری و تداوم این الگوها دارند. بنابراین، مداخلات روان‌شناختی مؤثر باید به جای تمرکز صرف بر حذف رفتار، بر تقویت تنظیم هیجان، بازسازی خودارزشمندی، کاهش شرم، افزایش تحمل پریشانی و اصلاح الگوهای ارتباطی ناایمن متمرکز شوند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Association Publishing.

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Brown, M. Z., Comtois, K. A., & Linehan, M. M. (2002). Reasons for suicide attempts and nonsuicidal self-injury in women with borderline personality disorder. Journal of Abnormal Psychology, 111(1), 198–202. https://doi.org/10.1037/0021-843X.111.1.198

Chapman, A. L., Gratz, K. L., & Brown, M. Z. (2006). Solving the puzzle of deliberate self-harm: The experiential avoidance model. Behaviour Research and Therapy, 44(3), 371–394. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.03.005

Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.

Gratz, K. L., & Roemer, L. (2004). Multidimensional assessment of emotion regulation and dysregulation: Development, factor structure, and initial validation of the Difficulties in Emotion Regulation Scale. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 26, 41–54. https://doi.org/10.1023/B:JOBA.0000007455.08539.94

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903

Klonsky, E. D. (2007). The functions of deliberate self-injury: A review of the evidence. Clinical Psychology Review, 27(2), 226–239. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.08.002

Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.

Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.

Nock, M. K. (2010). Self-injury. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 339–363. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.121208.131258

Nock, M. K., & Prinstein, M. J. (2004). A functional approach to the assessment of self-mutilative behavior. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72(5), 885–890. https://doi.org/10.1037/0022-006X.72.5.885

Tangney, J. P., Stuewig, J., & Mashek, D. J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58, 345–372. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.56.091103.070145

van der Kolk, B. A., Perry, J. C., & Herman, J. L. (1991). Childhood origins of self-destructive behavior. The American Journal of Psychiatry, 148(12), 1665–1671. https://doi.org/10.1176/ajp.148.12.1665

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

شریفیان ک.، غفاریان ح.، و عزیزیان ی. (1404). واکاوی مؤلفه‌های شخصیتی افراد دارای رفتارهای خودتخریب‌گرانه. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 2(4)، 1-12. https://journalbcscp.com/index.php/bcscp/article/view/39

مقالات مشابه

1-10 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.