طراحی مدل مفهومی فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی

نویسندگان

  • هانیه موسویان گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران نویسنده
  • شهرام جعفریان گروه روان‌شناسی شناختی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

DOI::

https://doi.org/10.61838/987846

کلمات کلیدی:

فرسودگی هیجانی, شبکه‌های اجتماعی, خستگی شبکه‌های اجتماعی, تحلیل مضمون, اضافه‌بار اطلاعاتی, ترس از جا ماندن

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی مدل مفهومی فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی بر اساس تجربه زیسته کاربران بزرگسال شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۲۱ کاربر فعال شبکه‌های اجتماعی در شهر تهران بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت تنوع جنسیت، سن، وضعیت تحصیلی و نوع استفاده از شبکه‌های اجتماعی انتخاب شدند. معیار ورود، استفاده روزانه و مداوم از شبکه‌های اجتماعی و تجربه ذهنی خستگی، فشار روانی، دلزدگی یا کاهش انرژی هیجانی پس از استفاده بود. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری شد و فرایند مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. متن مصاحبه‌ها واژه‌به‌واژه پیاده‌سازی و با استفاده از نرم‌افزار NVivo و بر اساس مراحل تحلیل مضمون کدگذاری شد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: اضافه‌بار شناختی و هیجانی، مقایسه اجتماعی و اضطراب ارزیابی، اجبار به اتصال و ترس از جا ماندن، فرسایش مرزهای زندگی آنلاین و آفلاین، و کناره‌گیری دفاعی همراه با دوسوگرایی دیجیتال. مدل مفهومی نشان داد که فرسودگی هیجانی در شبکه‌های اجتماعی حاصل تعامل میان محرک‌های پلتفرمی، فشارهای ارتباطی، پردازش مداوم اطلاعات، خودنظارتی، مقایسه اجتماعی و ناتوانی در قطع اتصال است. پیامدهای تجربه‌شده شامل تحریک‌پذیری، کاهش تمرکز، بی‌انگیزگی ارتباطی، اختلال خواب، احساس تهی‌شدگی و تمایل متناوب به حذف یا کاهش استفاده بود. فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی پدیده‌ای چندبعدی است که صرفاً با مدت‌زمان استفاده تبیین نمی‌شود، بلکه به کیفیت مواجهه کاربر با اطلاعات، روابط، مقایسه‌ها، انتظارات پاسخ‌گویی و مرزهای روان‌شناختی وابسته است. مدل پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات سواد دیجیتال، خودتنظیمی هیجانی و مدیریت سالم حضور آنلاین باشد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Baj-Rogowska, A. (2022). Antecedents and outcomes of social media fatigue. Information Technology & People. https://doi.org/10.1108/ITP-04-2021-0290

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Bright, L. F., Kleiser, S. B., & Grau, S. L. (2015). Too much Facebook? An exploratory examination of social media fatigue. Computers in Human Behavior, 44, 148–155. https://doi.org/10.1016/j.chb.2014.11.048

Cao, X., & Sun, J. (2018). Exploring the effect of overload on the discontinuous intention of social media users: An S-O-R perspective. Computers in Human Behavior, 81, 10–18. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.11.035

Dhir, A., Kaur, P., Chen, S., & Pallesen, S. (2019). Antecedents and consequences of social media fatigue. International Journal of Information Management, 48, 193–202. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.05.021

Dhir, A., Yossatorn, Y., Kaur, P., & Chen, S. (2018). Online social media fatigue and psychological wellbeing—A study of compulsive use, fear of missing out, fatigue, anxiety and depression. International Journal of Information Management, 40, 141–152. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2018.01.012

Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140. https://doi.org/10.1177/001872675400700202

Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, Article 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523

Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N., Shablack, H., Jonides, J., & Ybarra, O. (2013). Facebook use predicts declines in subjective well-being in young adults. PLOS ONE, 8(8), e69841. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0069841

Maier, C., Laumer, S., Eckhardt, A., & Weitzel, T. (2015). Giving too much social support: Social overload on social networking sites. European Journal of Information Systems, 24(5), 447–464. https://doi.org/10.1057/ejis.2014.3

Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397

Nabi, R. L., Prestin, A., & So, J. (2013). Facebook friends with health benefits? Exploring social network site use and perceptions of social support, stress, and well-being. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 16(10), 721–727. https://doi.org/10.1089/cyber.2012.0521

Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16, 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847

Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014

Qin, C., Liu, Y., Mou, J., & Chen, J. (2024). Too much social media? Unveiling the effects of determinants in social media fatigue. Frontiers in Psychology, 15, Article 1277846. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1277846

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

موسویان ه.، و جعفریان ش. (1404). طراحی مدل مفهومی فرسودگی هیجانی ناشی از حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی. پژوهش‌های رفتاری و بالینی در روانشناسی معاصر، 2(2)، 1-13. https://doi.org/10.61838/987846

مقالات مشابه

21-30 از 41

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.